Jouw account | Logout | SESSION MADE? =

Les 1 Een goede relatie

Wat kun je verwachten?

In deze introductieles vragen we ons af: wat is dan een goede relatie? Waarom is het best bijzonder als je een geschikte partner vindt? Als je de onderzoeken moet geloven, kun je misschien beter alleen zijn dan in een slechte relatie zitten.

Inleiding: wel of niet gelukkig in een relatie

Uit onderzoek blijkt dat veel moderne singles niet per se een relatie hoeven. Toch staart een deel van de singles zich blind op mensen met een relatie. Ze denken nogal eens dat ‘relatiehebbers’ bijna per definitie beter af zijn dan zij. Is dat ook zo? Op het eerste gezicht lijkt het er wel op. Uit onderzoek blijkt namelijk dat mensen met een relatie gemiddeld gezien inderdaad gelukkiger en ook gezonder zijn dan singles. Toch is dit maar een halve waarheid. Als we vervolgens inzoomen op de ‘relatiehebbers’ dan blijkt dat je deze groep ook kunt onderverdelen in twee groepen:

  • Zij die blij zijn met hun relatie
  • Zij die NIET blij zijn met hun relatie.

Dit onderscheid heeft nogal een groot effect op iemands welzijn. Mensen in een ‘ongelukkige’ relatie blijken namelijk een stuk ongelukkiger dan de gemiddelde single.

<PLAATJE HIER>

Mensen met een fijne relatie zijn dus nog gelukkiger dan je op basis van de eerste conclusie zou verwachten. Helaas is die laatste groep mensen een minderheid. Als je het zo bekijkt, zit je als single best in een redelijke situatie. Mensen die in een ‘lastige’ relatie zitten moeten eerst aan hun relatie werken met de kans dat ze daarna alsnog een moeten liefdesbreuk verwerken om pas daarna opnieuw een fijne relatie te vinden. Of jij nu in groep 1 of 2 zit: we hebben we goed nieuws, want deze training is voor jou gemaakt. We willen je uiteindelijk naar groep 3 loodsen. Afhankelijk van jouw liefdesverleden zul je dat als een haalbare, een lastige of een haast onmogelijke taak zien.

Waarom is de keuze voor een goede partner zo belangrijk?

Geluksonderzoek bevestigt het belang van goede relaties voor iemands welzijn, vooral de relatie met een liefdespartner. Dat is niet zo gek. De keuze voor een partner is waarschijnlijk bepalender dan alle andere levenskeuzes tezamen. Jouw leven bestaat uit losse, dagelijks terugkerende momenten en een levenspartner speelt (mogelijk) een rol bij veel van die momenten, zo’n 365 dagen per jaar!

Jouw leven bestaat eigenlijk uit…

Minuten, uren, dagen, maanden en jaren waarin je keer op keer dezelfde rituelen uitvoert. Eten, wandelen, werken, winkelen, sporten, slapen, koffie/thee drinken, tv-kijken, vakantie vieren, ziek zijn en ga zo maar door. Ervan uitgaande dat je een levensmaatje wilt met wie je misschien wel 20 tot 60 jaar samen bent, kies je dus ook voor een vaste gesprekspartner, een bed- en bankgezel, een eetmaatje met wie 2 tot 3 keer per dag aan tafel zit, een vader of moeder voor je kinderen, een dieet- en werkcoach, een uitgaans- en vakantievriend(in), een ziekenverzorger.

Natuurlijk word je er doodongelukkig van als deze relatie niet lekker loopt. Helaas blijkt het krijgen en behouden van een fijne partner niet zo gemakkelijk.

Een paar cijfers uit onderzoek

  • De helft van alle mensen vindt het lastig een liefdesrelatie te krijgen
  • De helft van alle mensen vindt het lastig een liefdesrelatie te behouden
  • Het zal je niet verbazen dat de helft van alle huwelijken dan ook strandt.
  • Mensen in een onbevredigende relatie voelen zich net zo eenzaam als singles
  • Er zijn nooit eerder zoveel mensen vrijgezel geweest in Nederland: de verwachting van het CBS is dat in 2060 44% van de huishoudens bestaat uit slechts één persoon.
  • In Amsterdam is meer dan 40% van de volwassenen tussen 25 en 40 jaar single.
  • Van alle vrijgezellen onder de 40 wil 90% het liefst wel een relatie (nu, of in de toekomst).

Laat die cijfers even bezinken. Hoe kan het eigenlijk dat zoveel mensen tegenwoordig worstelen met relaties en liefde? Er is meer vrijheid dan ooit en via internet kunnen we, vanuit onze luie stoel, elke dag opnieuw contact maken met een nieuwe aanwas singles. Daar moet toch wel iemand bij zitten? Waar zit het addertje?

Ah, daar is het!

Als je uitzoomt en de afgelopen vier à vijf generaties in ogenschouw neemt wordt misschien duidelijk hoe onze veranderende verwachtingen ons liefdesleven hebben gecompliceerd. De vrijheid en (digitale) mogelijkheden van nu maken het vinden en houden van een partner zowel makkelijker als lastiger. Opa’s en oma’s zullen het beamen: liefde is niet meer wat het was. Sterker nog: in de geschiedenis van de mensheid is ‘liefde’ eigenlijk pas recent het hoofdingrediënt voor een partnerrelatie. Tot een paar generaties geleden was het gemiddelde huwelijk niet de bezegeling van stomende passie en geestelijke verwantschap, maar een praktische afspraak, vaak tot stand gekomen met behulp van beide families. Je moet er niet aan denken, zeg je? Begrijpelijk, toch pakte zo’n pragmatische relatie vaak best goed uit.

Een praktisch huwelijk betekent niet dat de relatie daardoor slecht of liefdeloos is. Veel stellen maken er gewoon samen het beste van en worden minder geplaagd door de vraag of het niet spannender, beter en mooier kan. Of zoals zelfhulpschrijver Mark Manson het verwoordde:

Kijk eens naar stellen van tachtig die al zestig jaar bij elkaar zijn. De reden dat ze het zo lang met elkaar hebben volgehouden is niet dat ze de wereld overvlogen en te gekke vakanties hadden, maar omdat ze in staat waren om samen saai te zijn.’

Geboortebeperking, emancipatie en verstedelijking hebben mannen en vrouwen in korte tijd onafhankelijker van elkaar gemaakt en ons beeld van liefde drastisch veranderd. Relaties zijn geen praktische noodzaak of sociale verplichting meer, daarom voeren nu (romantische) gevoelens de boventoon.

We zijn tegenwoordig vrij om de liefde te beleven zoals we willen. Het is fantastisch om niet meer uitgehuwelijkt te worden, maar het is wel lastig om de hoge verwachtingen waar te maken die de meeste mensen nu van een relatie hebben. Die komt – min of meer – hier op neer:

Jij en ik, twee mensen met unieke persoonlijkheden, achtergronden, verlangens en issues – die ook nog eens voortdurend veranderen – proberen elkaar vrijwillig zo lang als mogelijk te bevredigen op emotioneel, seksueel, geestelijk, vriendschappelijk en huishoudelijk niveau. Het liefst onder één dak, zonder pauzes en seksuele inmenging van derden.

Als het zo formuleert klinkt het direct als een belachelijk ambitieus project dat zelfs de meest stabiele, harmonieuze mensen af en toe met elkaar in conflict zal brengen en tot waanzin kan drijven.

Het is geen hogere wiskunde: hoe tegenstrijdiger en/of uitgebreider de verwachtingen, hoe lastiger het is een partner te vinden en te behouden die daaraan kan (en wil) voldoen. Dat is ook waarom daten zo’n tijdrovend proces is en waarom er meer singles en scheidingen zijn dan ooit. Nu onze omgeving zich niet meer zo bemoeit met ons liefdesleven, kunnen we zelf op zoek naar de ideale partner voor ons. Dat schept de belofte van een fijne, ideale relatie. Er zijn echter een paar obstakels waar we allemaal mee te maken hebben. Sommige zijn overkomelijk, andere niet.

Reflectie 1
Misschien kun je nu eens kort stilstaan bij de vraag: wat zie jij (voor jezelf) als een fijne relatie? Wat zie jij als de 3 grootste obstakels om dat te bereiken?

Zes obstakels die het lastig maken in de juiste relatie te komen

1. Liefde, lust en intimiteit laten zich niet afdwingen

Een eerste probleem is natuurlijk dat je sommige toestanden – zoals liefde, lust, intimiteit en een leuke klik – niet direct door wilskracht of hard werken kunt bereiken. Je kunt een ander niet dwingen van jou te houden of jou te begeren. Andersom kun je jezelf ook niet dwingen van een ander te houden of die te begeren. Sterker nog: hoe harder je deze gemoedstoestanden bij jezelf of een ander nastreeft, hoe meer het in de weg staat. Simpelweg je best doen is niet altijd genoeg. Om jouw romantische ‘visvijver’ te vergroten kun je best een strak lichaam bij elkaar sporten, mooie kleren kopen en aan je sociale status of zelfvertrouwen te werken, maar de liefde zelf… die laat zich niet vangen. Je kunt hoogstens je best doen om de geschikte voorwaarden te creëren waardoor liefde eerder op de deur klopt.

2. Biologische druk: Moeder natuur misleidt ons

Ons lichaam en brein zijn geëvolueerd volgens oeroude ‘regels’ die ons in de moderne wereld juist in de weg zitten. Vroeger dwongen de beperkingen en uitdagingen van het dagelijkse leven ons om hard te werken, genoegen te nemen met weinig en ondertussen kansen en mogelijkheden te benutten wanneer die zich aandienden. We waren gefocust op overleven op de korte termijn. Onze directe vijanden waren wilde beesten, virussen, rivaliserende stammen, hongerwinters en andere natuurrampen.

Ons lichaam is een product van de evolutie. Het is daarom niet gericht op partners met wie jij gelukkig oud kunt worden en bij jouw persoonlijkheid en levensstijl passen. De evolutie heeft er geen baat bij dat jij nog lang en gelukkig leeft met een partner, die ‘wil’ vooral dat jij gezonde kinderen voortbrengt.

Ook in de liefde zijn we geëvolueerd om ‘opportunistisch’ te zijn: we zijn gevoelig voor mensen die schoonheid, vruchtbaarheid, sociale status en macht uitstralen, en gewillig lijken te zijn. We zijn voorgeprogrammeerd op zoek te gaan naar iemand die ons lustgevoel aanwakkert. Zie dit onderzoek van Tila! Als dat gevoel wederzijds blijkt, kan dat heerlijk zijn: verliefdheid vertoont overeenkomsten met het gebruik van harddrugs. Het zorgt er ook voor dat wij tijdelijk niet voor rede vatbaar zijn, de rest van ons leven neigen te verwaarlozen en op willen gaan in die ander. Voor je het weet ben je in de Valstrik van Verliefdheid verstrikt geraakt. Verliefdheid en lust kunnen ons blind maken voor signalen dat die ander niet bij ons past. Ondertussen raken we wel steeds meer gehecht aan de ander, zelfs als die persoon ons ongelukkig maakt.

Verliefdheid kan je leven verrijken, maar ook verarmen

Als je verliefd bent pas je je haast automatisch aan elkaar aan. De roes maakt mensen extreem flexibel en bereid tot acceptatie. De chemie van de hersenen verandert erdoor: onze spiegelneuronen (belangrijk voor inlevingsvermogen) worden extra geactiveerd om ons te laten zien, horen en voelen wat de geliefde ziet, hoort en voelt. Ineens snap je misschien dat jazz meer is dan toetpiepknormuziek, dat goulash best lekker is en dat het bestuderen van vogels met een verrekijker ook z’n charme heeft. Met een beetje geluk krijg je er nieuwe hobby’s en nuttige vaardigheden bij, zoals zakelijk onderhandelen, relaxter omgaan met pech, zeilen. Liefde verrijkt je leven.

Deze wil tot aanpassen heeft ook een andere kant, helaas. Je kunt grenzen laten vervagen die jou juist geestelijk of lichamelijk gezond houden. Het bekendst zijn de verhalen van jonge meisjes die door loverboys werden gemanipuleerd, maar er zijn ook verhalen over mensen die zich tot een destructieve sekte, guerrilla-leger of terroristische organisatie bekeerden, alleen om maar bij hun partner te zijn. Toen ik in een woongroep woonde zag ik hoe een van onze huisgenoten in een jaar van totale gezondheidsfreak in een feestjunk veranderde. Ze kon het zelf ook niet goed verklaren, maar het begon nadat ze verliefd werd op een dj.
‘Ik was verliefd en vond die drugsfeesten ineens heel logisch. Het begon met een incidenteel xtc-pilletje, maar als snel liet ik me meeslepen in doorgeslagen drugsweekenden waarin ik niet sliep en de hele tijd dronken, high en verliefd was.’

Ook had ik ooit een nette cliënt die met een aardappel in zijn keel vertelde hoe hij door zijn Colombiaanse vrouw cocaïne begon te smokkelen.

Gelukkig laten zelfs deze negatieve ervaringen behalve een paar littekens ook een levensles achter. Bijvoorbeeld dat je je in een volgende relatie niet meer zo moet wegcijferen om de ander te behagen. Of andersom: dat het niet alleen om jou draait en dat je heel gelukkig kunt worden door iets voor een ander te doen. Er valt altijd iets te leren, en liefde faciliteert dat.

3. Weinig (zelf)kennis op liefdesgebied, wel veel sprookjes

Het is lastig om echt van je liefdeservaringen te leren. Meestal worden we pas goed in iets na veel oefenen en fouten maken. Op relatiegebied kan dat nauwelijks: de meeste mensen hebben maar een paar serieuze relaties in hun leven en als ze eenmaal met iemand in zee gaan, zorgen emotionele hechting, angst, gemak of de druk van de omgeving ervoor dat ze toch maar samen blijven. Zelfs als ze samen ongelukkig zijn. Voor een partner kiezen, blijft gokken. Op liefdesgebied doen we maar wat en dit gebrek aan kennis wordt voor een deel opgevuld met sociale regels, romantische sprookjes en misverstanden die we vanuit huis hebben meegekregen.

  • ‘Als je de ware liefde hebt gevonden, dan twijfel je niet aan je relatie’
  • ‘In een goede relatie kwetsen partners elkaar niet’
  • ‘Als je voor elkaar bestemd bent, dan gaat de liefde vanzelf’
  • ‘Als jullie genoeg van elkaar houden dan komen jullie er altijd samen uit’.

Op andere gebieden in ons leven waarderen we ons verstand juist meer. We volgen opleidingen, lezen ons in, praten met experts en ervaringsdeskundigen alvorens we een beroep kiezen, een huis kopen of een bedrijfje oprichten. Als het gaat om de liefde – het meest bepalende onderdeel van ons welzijn – laten we ons lot vooral aan het toeval over.

Vraagje: zijn ‘romantische’ mensen gelukkiger of ongelukkiger in de liefde?

Volgens onderzoek ervaren mensen die vatbaarder zijn voor traditionele romantische sprookjes (en veel romantische tv-series kijken) vaker teleurstelling, angst en liefdesverdriet dan mensen die een meer realistisch beeld van relaties hebben.

 

4. Sociale druk: de angst om single (en kinderloos) te blijven

Nog een obstakel waardoor mensen in de fuik van een ongelukkige relatie terecht kunnen komen: angst om alleen over te blijven. Veel singles ervaren druk om rond hun dertigste een partner te hebben, al dan niet om een gezin mee te starten. Veel singles zijn bang om wéér als enige vrijgezel op de jaarlijkse paasbrunch te verschijnen. En, om dezelfde reden, zullen partners die niet goed bij elkaar passen, soms tevergeefs hun stinkende best doen om hun relatie toch te laten werken. Ze zien het als falen om uit elkaar te gaan en blijven liever samen ongelukkig.

Angst is (vaak) een slechte raadgever en de adviezen die eruit voortkomen leiden niet altijd tot meer levensgeluk. De vuistregel zou NIET moeten zijn: ‘Vind zo snel mogelijk een acceptabele partner en vecht voor elkaar ook als je ongelukkig bent.’ Beter is: ‘Neem de tijd, vind een partner die bij je past en werk samen aan een relatie waarin jullie elkaar ook in de toekomst gelukkig maken’.

De tijd nemen wordt lastiger naarmate de biologische klok harder tikt. Vooral vrouwen ervaren dat tussen hun 35ste en 40ste hun kansen om een kind op de wereld te zetten afneemt. Dat verhoogt de druk als ze geen partner hebben (of een partner hebben die geen kinderen wil). Daten wordt hierdoor meer beladen en dat vergroot niet bepaald de kans op een leuke klik.

5. Keuzeangst en FOMO: hoge verwachtingen, minder snel tevreden

Dit is nogal een vreemd feit: jij en ik hebben tegenwoordig meer mogelijkheden, rijkdom, kennis, luxe en vrije tijd dan al onze voorouders bij elkaar. Meer dan bijvoorbeeld Napoleon Bonaparte, ’s werelds machtigste man in zijn tijd. We lopen standaard met ‘supercomputers’ op zak die ons toegang geven tot alle informatie op de hele wereld. We kunnen twitteren met popsterren, facetimen met familie in Australië, terwijl we meedoen aan een online pokerwedstrijd en een partner schaken via Tinder. We hebben toegang tot de beste medische zorg in een wereld met de minste risico’s en minste gevaren ooit. We vieren vakanties op plekken die een eeuw geleden nog niet eens waren ontdekt. Dat geeft ons het idee dat alles mogelijk moet zijn. Maar is dat ook zo? En zijn we gelukkiger als we onze grote dromen verwezenlijken?

Zoveel luxe en vrijheid: toch niet gelukkig

Droomhuizen, diploma’s, roem, groupies en zelfs een extra miljoen op de bank maken jou niet gelukkiger als je dagelijkse leven nog steeds stressvol is. Geluk ontstaat in de terugkerende momenten die jouw dagelijkse leven vormen. Ondertussen voelt elk groot succes goed en elke tegenslag slecht, maar onderzoek laat zien dat mensen meestal al naar een paar weken of maanden weer op hun oude geluksniveau terugkeren. Ons brein is geëvolueerd om geluk na te willen jagen (omdat je daardoor harder zult werken), maar niet om het langdurig te ervaren. Dit wordt ook wel de hedonistische tredmolen genoemd.

Dit psychologisch mechanisme leidt in onze moderne welvaartsmaatschappij tot een paradox: het najagen van meer geluk, succes en liefde worden in de media, reclame en zelfhulpindustrie keihard gepromoot, maar een serieuze zoektocht ernaar maakt mensen juist neurotisch en perfectionistisch (en staat geluk juist in de weg). Het laat mensen luchtkastelen najagen. Ons leven is niet zo maakbaar als zelfhulpgoeroes ons soms willen doen geloven. En die collectieve ontkenning leidt tot een subtiele vorm van lijden die in de volksmond rondzingt als fomo, fear of missing out. Je wordt door internet dag en nacht geattendeerd op alle mogelijkheden die je nu níét benut. En alle websites en apps zijn bewust zo ontworpen om jou het gevoel te geven dat je iets belangrijks zult missen als je ze sluit: een belangrijk inzicht, het filmpje van de schattigste puppy die je ooit zag, een mooie aanbieding, een knappe Tindermatch.

Door online-ontmoetingsplekken als Tinder zijn onze verwachtingen over relaties flink toegenomen. Je kunt daar als single scrollen, swipen en daten totdat je een ons weegt, hopend dat je ooit de perfecte partner tegen het digitale lijf loopt. En dit doen mensen dan ook volop. Kom er maar in Tila! Onderzoek laat zien: hoe meer (online) daters te kiezen hebben, hoe oppervlakkiger hun selectiecriteria worden en hoe minder ze echt aan de bak komen. Criteria als uiterlijk, lengte, opleiding, bmi worden op een datingsite veel belangrijker dan normaal. Een man kleiner dan 1,80 meter met mbo-opleiding en wegtrekkende haargrens krijgt van mijn datende kennis Mira geen enkele kans, p een datingsite althans. Haar ex-vriendje – ‘mijn grootste liefde tot nu toe’ – zou ze nooit hebben ontmoet als ze op zijn dating profiel zou afgaan. Daters willen de knapste of succesvolste match die ze kunnen krijgen in plaats van degene met wie ze goed kunnen opschieten. Het eindeloos kunnen scrollen door profielen laat mensen doordraven. En is er een keer een leuke klik? Dan haken jij of de ander eerder af als het even tegenzit, krijgen alsnog spijt over gemiste kansen of blijven piekeren of er niet toch ergens een betere partner voor je rondloopt. En misschien was je ex toch niet zo gek? (Datingapps zoals Tinder zijn overigens meer dan alleen een instrument om een relatie te krijgen. Ze zijn gemaakt om op zichzelf verslavend te zijn.)

Maar toch, laten we het kind niet met het badwater weggooien: voor veel mensen werkt online dating: veruit de meeste vrijgezellen vinden hun nieuwe liefde op het internet. Veel meer dan via ‘traditionele’ paden, zoals op feestjes of in de kroeg. Maar of jij jouw wederhelft nu online of in het wild tegenkomt… dan volgt het laatste obstakel:

 

6. Het eeuwige gevecht tussen twee oerbehoeften

Als iemand het geheim van een goede relatie zou moeten kennen dan is het de wereldbekende relatietherapeut Esther Perel. Toch is haar ‘geheim’ nogal ontnuchterend:

‘Het recept voor een fantastisch liefdesleven is in theorie net zo simpel als het in de praktijk lastig is: steeds opnieuw verlangen naar wat je al hebt.’

Dat is grof gezegd de bijna onmogelijke uitdaging waar elk stel voor staat. Waarom onmogelijk?

Door hoe we ‘gemaakt’ zijn!

We zijn door moeder natuur ‘voorgeprogrammeerd’ om tegenstrijdige dingen te willen. Enerzijds zijn we geëvolueerd om te hunkeren naar veiligheid, voorspelbaarheid en stabiliteit, anderzijds naar groei, spanning, vooruitgang en avontuur. We hebben beide neigingen hard nodig om iets van ons leven te maken. Om (evolutionair) succesvol te zijn moet jouw brein schipperen tussen twee tegenstrijdige verlangens:

  • Beschermen en koesteren wat je nu hebt
  • Risico’s nemen en loslaten wat je hebt om vooruit te komen

Het bekende voelt fijn en vertrouwd en het onbekende herbergt de belofte van een nog beter leven, maar ook de dreiging van van mislukking en verlies. Deze tegenstrijdige verlangens uiten zich continu in ons leven door herkenbare vragen als:

  • Ga ik voor de veiligheid van mijn huidige baan of begin ik iets voor mezelf?
  • Gaan we weer op vakantie naar die relaxte camping of zoeken we dit jaar het avontuur op?
  • Neem ik weer de oude vertrouwde pizza margharita of probeer ik eens een onbekend gerecht op de kaart
  • Confronteer ik mijn partner met zijn vervelende gedrag of bewaar ik de lieve vrede?

Iedereen beantwoordt die vragen anders. Sommige mensen zijn simpelweg tevreden met wat ze hebben en anderen hebben nieuwigheid en avontuur in hun leven nodig. Jouw genetische aanleg in combinatie met je persoonlijkheid en levenservaringen bepalen grofweg tot welk type jij behoort.

Uiteraard worden we ook in de romantische liefde geplaagd door deze tegenstrijdige neigingen. We verlangen bijvoorbeeld naar de veiligheid van een stabiele relatie, maar ook naar de seksuele passie en het avontuur van een affaire. We willen iemand bezitten, maar ook veroveren. We willen dat een partner zowel transparant en voorspelbaar is als mysterieus en spannend. We zoeken een zorgzaam maatje bij wie we ons thuis voelen, maar verlangen ook naar een minnaar die ons uitdaagt en prikkelt; een partner bij wie we helemaal onszelf kunnen zijn, en een die ons vurig begeert en op een voetstuk plaatst. Of een die we zelf vurig kunnen begeren en op een voetstuk kunnen plaatsen. Je herkent deze tegenstrijdige verlangens door vragen als:

  • Blijf ik bij mijn partner bij wie ik me veilig voel of ga ik uitzoeken of die verliefdheid op mijn collega toekomst heeft?
  • Ga ik voor die sexy date met wie ik nauwelijks gespreksstof heb of voor die minder aantrekkelijke date met wie ik maar niet uitgepraat raak?
  • Neem ik genoegen met het lastige aspecten van mijn huidige relatie of vergooi ik dan kansen op een betere relatie met iemand anders?

Dit zijn tegenstrijdige liefdesverlangens waar elk individu, en elk stel, tegenaan loopt. Het is belangrijk om hier je weg in te vinden, maar niet elke aanpak is even handig. Sommige mensen denken dit op te lossen door vreemd te gaan. Anderen blijven eeuwig single omdat ze door hun tegenstrijdige en hoge eisen niemand een kans geven. Zelfs een relatie die in alle opzichten goed is, wordt bedreigd door botsende verlangens. Toch weten we door onderzoek steeds beter welke partners het lang en graag met elkaar uithouden. Die kennis gaan we met je delen. In de komende modules helpen we je om bovenstaande obstakels beter te herkennen en leren we jou er anders mee om te gaan.

Je kunt eindeloos veel mensen ontmoeten, maar helaas is de hoeveelheid geschikte en (emotioneel) beschikbare kandidaten beperkt en de ‘keuze’ voor een partner verloopt in de praktijk nogal willekeurig. We weten eigenlijk niet precies waarom we juist op die ene persoon vallen en niet op die andere. Het is meestal een onnavolgbare mix van timing, toeval en hersenchemie.

We rechtvaardigen onze keuze achteraf, alsof we weten wat we doen, maar dat is schijn: het echte kiezen gebeurt diep in de hersenen door een oeroud programma dat gedurende miljoenen jaren geduldig door de evolutie in elkaar is gezet.

Het is vaak een kwestie van geluk als we op een partner vallen die ons niet alleen in vuur en vlam zet, maar ook inhoudelijk bij ons past en klaar is voor een diepere verbinding.

 

OPDRACHT
hoe ervaar jij je zoektocht naar de liefde? Welke van bovenstaande obstakels zitten jou vooral nog in de weg? Wat is jouw ervaring met online dating?

 

 

In het kort

Take away

De verwachtingen van een moderne liefdesrelatie zijn hooggespannen:

Jij en ik – twee veranderende wezens met unieke persoonlijkheden, achtergronden, verlangens en issues – proberen elkaar vrijwillig zo lang als mogelijk te bevredigen op emotioneel, seksueel, geestelijk, vriendschappelijk en huishoudelijk niveau. Het liefst onder één dak, zonder pauzes en seksuele inmenging van derden.

Dit is de uitdaging waar jij en een partner voor staan. Gezien de verschillende verlangens, angsten en levensfasen die over en weer moeten kloppen, zijn er twee aspecten essentieel om enige kans van slagen te hebben:

  • Je hebt een matchende partner nodig met wie je samen al deze ingewikkeldheden kunt versimpelen. Met de juiste partner, die er hetzelfde instaat als jij, voelt het helemaal niet zo ingewikkeld.
  • Het helpt als jijzelf zo’n ‘juiste’ partner bent of wordt. 

In deze training gaan we te rade bij de wetenschap om jou te helpen de juiste prioriteiten te stellen en realistische verwachtingen te hanteren.

  • Wat is een goede relatie eigenlijk?
  • Wanneer zijn twee mensen een goede match?
  • Kun je wel alles in een dezelfde persoon vinden?
  • Wanneer ben jij een goede partner?
  • Hoe kom je in een relatie die fijn, duurzaam en goed (genoeg) is?

Het slechte nieuws is dat het best lastig is om een partner te vinden die goed bij je past, en het misschien nog wel lastiger is om een relatie ook op lange termijn te laten slagen. Het goede nieuws: wij hebben deze training ontwikkeld om je daarbij te helpen!

Interessant leesvoer

De stoelendans: waarom het zo lastig is the one and only te vinden


Simpele metaforen kunnen helpen om ingewikkelde situaties uit ons echte leven begrijpelijk te maken. Laten we een liefdesrelatie daarom eens vergelijken met een stoel. Misschien heb je er nooit zo over nagedacht, maar een goede stoel (of bank) in je huis is extreem belangrijk: je brengt er namelijk een groot deel van je dagelijkse leven op door. Lezend, tv-kijkend, gesprekken voerend, nadenkend, etend, sudoku’s makend. Een goede stoel is niet te zacht, niet te hard, heeft voldoende ruggensteun en bewegingsvrijheid enzovoorts. Een slechte stoel verpest je rug, je humeur, je concentratievermogen en je productiviteit. Belangrijk dus om zorgvuldig te kiezen. Bij de keuze voor een stoel voel je gelukkig al na een paar minuten of deze comfortabel genoeg is om er een hele film op uit te kijken.Hoe lastig is het om een goede stoel te vinden? Dat ligt eraan wat je verder nog van de stoel verwacht (en de stoel van jou).

Complexiteitsniveau 1: ‘Ik wil een stoel die lekker zit.’
Stel dat je niks geeft om looks, uitstraling, merk of materiaal: het belangrijkste criterium is dan of de stoel comfortabel is. Comfortabel genoeg om er een groot deel van je dagelijkse leven op te slijten. Als je op stoelenjacht gaat, zijn er grofweg drie mogelijke scenario’s:

  • Ja. Deze stoel zit goed. Houden!
  • Nee. Deze stoel veroorzaakt ongemak en rugpijn. Weg ermee!
  • Misschien. Deze stoel is een twijfelgeval.

A. Zit de stoel goed? Niets aan doen, rustig blijven zitten. De stoel blijft. B. Geeft de stoel rugpijn? Auw, vervelend, toch is de diagnose makkelijk gesteld: de stoel veroorzaakt pijn en moet terug. C. En dan heb je de stoelen uit de twijfelcategorie: die zijn het lastigst. Ligt het aan de stoel of moet je gewoon nog even wennen? Om zeker te zijn dat je de juiste beslissing neemt zou je hem een tijdje kunnen testen.
Dit lijkt simpel, maar de meeste stoelenjagers hebben meer verwachtingen dan alleen zitgemak. Dat compliceert de keuze.

Complexiteitsniveau 2: ‘De stoel moet ook stofvrij, goedkoop, roodbruin, duurzaam en… zijn.’
Misschien wil je dat de stoel bij de rest van je interieur past. En dat ie makkelijk schoon te maken is. En stofvrij, want je hebt last van stofmijt. O ja, ook wil je dat de stoel duurzaam en ecologisch is gemaakt, het liefst in Zuid-Amerika. Elk selectiecriterium dat je toevoegt verkleint de kans dat je simpelweg tevreden bent met een stoel, zelfs als hij heerlijk zit.

Complexiteitsniveau 3: ‘Wil ik de stoel morgen nog wel?’
Laat er tijd overheen gaan en je merkt dat alles in het leven onvoorspelbaar en veranderlijk is. Inclusief wijzelf. Onze verlangens, angsten, obsessies en verliefdheden zijn nogal vluchtig en wisselend van aard. Ze kunnen dagelijks, wekelijks, maandelijks en jaarlijks veranderen. Als je ziek bent of door je rug bent gegaan, wil je een comfortabele stoel. Als alles goed gaat of als je bezig bent andere ambities uit te leven, dan past een luxe stoel met de juiste uitstraling misschien beter bij je.

Complexiteitsniveau 4: ‘Ik wil alleen die Ene Speciale Stoel die mij kriebels geeft.’
Behalve dat de stoel aan functionele criteria moet voldoen, willen we de stoel echt leuk vinden: dat hij ons emotioneel raakt. Een stoel kan aan alle voorgaande eisen voldoen, maar toch ben je er niet enthousiast over. En andersom kan je in je zoektocht ineens een stoel tegenkomen die compleet anders is dan je voor ogen had, maar die jou wel vlinders in je buik geeft. Hij is misschien te duur, zit niet geweldig en past eigenlijk totaal niet bij je interieur, maar toch: deze stoel MOET je gewoon hebben! Verliefdheid laat ons blindstaren op de verkeerde dingen. We raken gehecht aan stoelen die ons rugpijn geven bijvoorbeeld.
De realiteit van ons liefdesleven is helaas nóg een héél stuk ingewikkelder.

Complexiteitsniveau 5: ‘Oh jee, de stoel verwacht dingen van mij!’
Behalve wisselende en tegenstrijdige verlangens in onszelf, hoefden we ons tot nu toe niet druk te maken over wat de stoel er zelf van vindt. Je kunt hem gebruiken en misbruiken zoals het je blieft. Maar mensen van vlees en bloed hebben een bewustzijn. Misschien vind jij dat jullie een match zijn, maar de ander niet. Dat behoeftes wederzijds moeten zijn, verkleint je kansen op een fijne relatie aanzienlijk. Bij een dode stoel hoef je maar eenmalig goed te onderhandelen over de prijs, daarna is hij van jou en mag je ermee doen wat je wilt. Bij een mens van vlees en bloed blijf je bezig. Een gelijkwaardige relatie is eigenlijk één doorlopende onderhandeling waarin je constant aan het checken bent of jullie wensen genoeg met elkaar overeenkomen.

  • ‘Vind je het oké als ik deze keer de verjaardag van je moeder skip?’
  • ‘Mag ik nu eens de afstandsbediening?’
  • ‘Ik vind de buurman aantrekkelijk.’

Het feit dat een liefdesrelatie wederzijds moet zijn injecteert een hele reeks aan complexe gevoelens: verlatingsangst, angst om te kwetsen, bindingsangst, wantrouwen, jaloezie, wrok, boosheid, schuldgevoel en schaamte. Misschien dat daarom sommige mensen een relatie met hun hond of kat (of misschien zelfs een pop of robot) verkiezen boven een liefdesrelatie. Een gelijkwaardige partij triggert angst en onzekerheid.
Oké, genoeg stoelmetafoor! Je snapt de boodschap inmiddels: het is extreem lastig een leuke, passende partner te vinden (die jou ook wil), laat staan om daar vervolgens een fijne relatie mee te onderhouden die jaren duurt.

Het grote mysterie: waarom val je op de één en niet op de ander?

‘Liefde is een krasse overdrijving van het verschil tussen één bepaalde persoon en alle andere.’
George Bernard Shaw, schrijver

Deze zomer landde een ordinair huismusje op mijn picknickkleed. Ineens zag ik hoe bijzonder het beestje was. Zo’n klein, glanzend, rondvliegend wezentje dat daar broodkruimels liep weg te snaaien. Ik heb ontelbare mussen in mijn leven gezien, maar het was alsof ik dit specifieke exemplaar ineens voor het eerst echt zag. Geen idee waarom juist toen, ik had geen paddo’s op, ik was niet dronken. Ik mis de poëtische vaardigheden om dat moment, en het musje, recht te doen, maar ik zal het nooit meer vergeten. Ik werd volledig door het beestje in beslag genomen.

Daar dacht ik aan toen ik dit stuk over verliefdheid schreef: de toestand waarin één nietig mens ineens het centrum van dit hele universum wordt. Biologisch antropoloog en liefdesonderzoeker Helen Fisher ontdekte dat mensen pas verliefd worden wanneer ze iemand een tikkeltje mysterieus vinden. De vraag is of die persoon echt mysterieuzer is dan anderen of dat ze zo’n persoon ineens met een andere bril bezien.

Onze verschijningsvorm kan nog zo divers zijn, vanbinnen worden we door precies dezelfde verlangens en angsten gestuurd. Het grote mysterie is dat je ineens nieuwsgierig kunt worden naar een ‘bekende’ die je misschien jarenlang niet écht was opgevallen. Verliefdheid kan zulke sterke emoties oproepen dat het voelt alsof er zich een lotsbestemming voltrekt. Kurt Cobain, iemand die ondanks zijn succes het leven als tragisch en zinloos ervoer, voelde dat het leven zin kreeg toen hij verliefd werd op Courtney Love. Johnny Depp ervoer hetzelfde bij Vanessa Paradis. Deze ietwat zwaarmoedige, kettingrokende jongens waren in ieder geval tijdelijk volmaakt gelukkig. Dat doet verliefdheid met je. Als je in die toestand met je geliefde samen bent is alles perfect zoals het is. Alles in het universum lijkt een vaste plek en betekenis te hebben.

Een fikse verliefdheid heeft op het brein hetzelfde effect als harddrugs. Onder invloed daarvan kan samen een patatje eten in het felle tl-licht van een snackbar voelen als dineren in een vijfsterrenrestaurant bij het haardvuur. In de hersenen is deze toestand duidelijk te herkennen aan een stevige toename van bepaalde hormonen en hersenstoffen (zoals fenylethylamine, noradrenaline, adrenaline, endorfine, dopamine en oxytocine). Verliefde mensen zien er door deze hormonale hyperactiviteit ook stralend uit. Deze hormonale rush is verslavend, waardoor het leven zonder de geliefde voelt als afkicken. Zonder aan het mysterie te willen afdoen kun je best verklaren waarom verliefdheid zo heftig voelt. De evolutie is niet gebaat bij twijfelaars en piekeraars. Verliefdheid is dé manier van Moeder Natuur om haar kinderen op te laten gaan in de paringsdans; dat vergroot de kans op succesvolle voortplanting. Verliefde mensen willen maar één ding: bij hun geliefde zijn. Het is een obsessieve focus die maakt dat we één persoon interessanter, mooier, leuker, beter vinden dan de overige zeven miljard mensen op de planeet. Een waan waar werk, studie en andere relaties onder lijden en die zelfs voor de grootste nihilist betekenis aan het leven geeft. De duistere kant van verliefdheid wordt duidelijk als de liefde niet beantwoord wordt. Dat is de hel, zoals afkicken van heroïne zonder morfine. Afwijzing door de geliefde maakt sommigen waanzinnig, depressief en (zelf)moordlustig.

Hersencircuits die liefde sturen
Of twee individuen wel of geen romantische klik zullen hebben, valt niet te voorspellen, maar wetenschappers ontdekken wel steeds meer over wat er in het brein gebeurt als twee mensen elkaar vinden. Eerdergenoemde Fisher deed heel interessant onderzoek naar de verschillende stadia van romantische relaties. Ze gebruikte niet alleen vragenlijsten, maar tuurde ook met een breinscanner in de hersenen van haar proefpersonen om liefde beter te begrijpen. Ze toonde overtuigend aan dat lust, verliefdheid en hechting op drie verschillende plekken in het brein ontstaan. Het lustcentrum stuurt ons vrij willekeurig op zoek naar seks en spanning; het verliefdheidscentrum richt onze aandacht voor langere tijd op één bepaalde partner en het hechtingcentrum zorgt ervoor dat wij lang genoeg bij die partner blijven om voor nakomelingen te zorgen. Deze chemie wordt aangedreven door biologische, toevallige en aangeleerde triggers. Fishers onderzoek verklaart ook de tegenstrijdige verlangens waar we allemaal in meer of mindere mate last van hebben. Je kunt ontzettend veel van je partner houden en ondertussen toch fantaseren hoe het is om seks met die nieuwe collega te hebben. Dat komt niet door een zondige vrije wil, maar door de bedrading van jouw oerbrein. Elk mens verschilt in zijn liefdesstijl door de mate waarop deze drie breinprogramma’s actief zijn en met elkaar interacteren.

Jouw type
Ander onderzoek, van onder andere psycholoog John Money, laat zien dat we vanaf ons achtste levensjaar een soort mentale blauwdruk van onze ideale liefdespartner ontwikkelen. Vanaf die periode koppelen we gevoelens van liefde en lust aan bepaalde mensen. Zo ontstaat jouw type. Je guitige campingvriendje, het meisje met de lieve glimlach of je favoriete tv-held kunnen de eerste vlinders in je buik laten ontstaan. Vanaf dat moment kleurt de liefdesplattegrond zich langzaam in. Rond de puberteit bestaat er een kritieke ontwikkelingsperiode waarin bepaalde indrukken grondig met seksualiteit verstrengeld raken. Een intense seksuele ervaring met een dominante roodharige vrouw kan bijvoorbeeld maken dat iemand daar seksueel naar blijft terugverlangen en minder openstaat voor andere types en seksuele ervaringen. Door sterke hormonale veranderingen zijn het vooral mannen die eenzijdige seksuele driften ontwikkelen. Ook fetisjen ontstaan meestal in deze kritische periode, of althans, meestal wordt er daar de basis voor gelegd.

Toeval en timing
Ook allerlei details en toevalligheden zijn van belang voor de aantrekkingskracht die we ervaren. Zo worden we, over het algemeen, eerder verliefd op mensen die ons aandacht geven en die ons ook aantrekkelijk vinden. Vaak merken we dat wanneer iemand ons (met vergrote pupillen) iets langer aankijkt dan normaal. Als iemand jou ziet zitten, dan zal jij die ander ook eerder uitchecken. Minder bekend is dat mensen ook vatbaarder zijn voor liefde als ze in een kwetsbare of nieuwe fase van hun leven zijn beland. Bijvoorbeeld doordat ze naar een nieuwe stad zijn verhuisd of een nieuwe baan hebben. De verhoogde kwetsbaarheid waarmee dit soort levensveranderingen samengaat helpt liefde te laten ontstaan. Het maakte ze gevoeliger voor hun medemens. Sterker nog, álles wat het lichaam fysiek opwindt of mensen uit hun normale evenwicht brengt – zoals een gênant moment waarbij je per ongeluk koffie over iemand heen morst – kan twee mensen meer ontvankelijk voor elkaar maken. Ook een xtc-pilletje of een survivaltocht waarbij twee mensen samen iets spannends meemaken, kunnen een vonk helpen ontstaan. Als mensen er echt voor openstaan, kunnen ze zelfs iemand die ze al jaren kennen en nooit hebben zien staan, ineens spannend vinden. Meestal is daar wel een nieuwe setting voor nodig. Collega’s die elkaar al lang samenwerken, kunnen elkaar op een andere manier ontdekken als ze met het hele bedrijf naar een concert gaan. Samen dronken naar huis fietsen en een wilde zoenpartij bij het afscheid kunnen gevoelens oproepen die ze allebei niet hadden geanticipeerd. Nogmaals, waarom twee mensen ineens verliefd op elkaar worden blijft een mysterie. Zowel voor de verliefden zelf als voor buitenstaanders, maar timing is dus belangrijk.

Verliefdheid als bindmiddel
Nu we ons door niemand meer laten vertellen met wie we verkering mogen hebben is verliefdheid het sterkste bindmiddel dat er is. Die roes maakt dat twee mensen met elkaar willen versmelten en bereid zijn te investeren in een gezamenlijke toekomst. Vrouwen krijgen, als ze verliefd zijn, meer zin in seks doordat de productie van testosteron wordt gestimuleerd, terwijl dit bij mannen juist andersom is. Hun testosteronniveau daalt, waardoor zij gefocust blijven op één vrouw en hun drang tot jagen afneemt. Verliefdheid laat mannen en vrouwen dus iets meer op elkaar lijken. De obsessieve focus op elkaar neemt na verloop van tijd af. Meestal na een paar maanden tot een paar jaar – achttien maanden gemiddeld. En dat is maar goed ook, want zo kunnen de geliefden zich weer concentreren op werk, studie of kind. Hoe completer de versmelting van twee geliefden tijdens de verliefde fase, hoe meer ze daarna bij elkaar willen blijven. Dan hebben ze inmiddels al zoveel van zichzelf gegeven dat ze, zelfs als ze een slechte match blijken te zijn, nog wel een keer nadenken voor ze uit elkaar gaan. Ze kennen elkaars gedachtewereld, vrienden, onzekerheden, familieleden, muzieksmaak, ontbijtgewoonten en zijn aan elkaar verknocht geraakt. Verliefdheid maakt in het gunstigste geval plaats voor steun, vertrouwdheid en geborgenheid. Gevoelens die een goede basis vormen voor een relatie.

Liefde als levensles
Zelfs als het goed mis gaat is zo’n wederzijdse verliefdheid niet voor niets geweest. Je groeit er als persoon van, en dit is niet zomaar spirituele prietpraat. Hoe meer je je emotioneel met iemand verbonden voelt, hoe meer je bereid bent jezelf aan te passen en ervan te leren. Als je bereid bent (een deel van) je leven met iemand te delen, dan heeft dat effect op bijna alles wat je doet. Hoe laat je naar bed gaat, wat je eet, wat je in je vrije tijd doet, hoe gezond je leeft. Als je verliefd bent pas je je haast automatisch aan elkaar aan. De roes maakt mensen extreem flexibel en bereid tot acceptatie. Nogmaals, de chemie van de hersenen verandert erdoor: onze spiegelneuronen (belangrijk voor inlevingsvermogen) worden extra geactiveerd om ons te laten zien, horen en voelen wat de geliefde ziet, hoort en voelt. Ineens snap je misschien dat jazz meer is dan toetpiepknormuziek, dat goulash best lekker is en dat het bestuderen van vogels met een verrekijker ook z’n charme heeft. Met een beetje geluk krijg je er nieuwe hobby’s en nuttige vaardigheden bij, zoals zakelijk onderhandelen, relaxter omgaan met pech, zeilen. Liefde verrijkt je leven.

Deze wil tot aanpassen heeft ook een andere kant, helaas. Je kunt grenzen laten vervagen die jou juist geestelijk of lichamelijk gezond houden. Het bekendst zijn de verhalen van jonge meisjes die door loverboys werden gemanipuleerd, maar er zijn ook verhalen over mensen die zich tot een destructieve sekte, guerrilla-leger of terroristische organisatie bekeerden, alleen om maar bij hun partner te zijn. Toen ik in een woongroep woonde zag ik hoe een van onze huisgenoten in een jaar van totale gezondheidsfreak in een feestjunk veranderde. Ze kon het zelf ook niet goed verklaren, maar het begon nadat ze verliefd werd op een dj.
‘Ik was verliefd en vond die drugsfeesten ineens heel logisch. Het begon met een incidenteel xtc-pilletje, maar als snel liet ik me meeslepen in doorgeslagen drugsweekenden waarin ik niet sliep en de hele tijd dronken, high en verliefd was.’

Ook had ik ooit een nette cliënt die met een aardappel in zijn keel vertelde hoe hij door zijn Colombiaanse vrouw cocaïne begon te smokkelen.

Gelukkig laten zelfs deze negatieve ervaringen behalve een paar littekens ook een levensles achter. Bijvoorbeeld dat je je in een volgende relatie niet meer zo moet wegcijferen om de ander te behagen. Of andersom: dat het niet alleen om jou draait en dat je heel gelukkig kunt worden door iets voor een ander te doen. Er valt altijd iets te leren, en liefde faciliteert dat.

Iemand die geen of weinig intimiteit deelt met mensen kan eerder allerlei vreemde dingen denken en doen zonder daarin gecorrigeerd te worden. Een intieme relatie werkt als een spiegel. Als er niemand is die jou af en toe tegenspreekt, tegen je zegt dat je er onverzorgd of juist leuk uitziet, dat je wel wat gezonder of ontspannener mag leven, dat je een sneer van de baas niet zo serieus moet nemen, dan kun je gemakkelijk afdwalen. Je zult je eerder terugtrekken in je eigen wereldje. Let maar eens op: mensen die er onnavolgbare complottheorieën op na beginnen te houden zijn vaker wel dan niet vrijgezel.