Jouw account | Logout | SESSION MADE? =

Week 2 De juiste match

Welkom in week 2. In deze les vragen we ons af wanneer twee mensen een goede match zijn. Wanneer ze op elkaar lijken? Of juist niet? Of heeft het te maken met individuele eigenschappen van de partners, want niet iedereen is even geschikt relatiemateriaal, toch? Een goede relatie bestaat uit vier pijlers: in deze module leer je ze kennen.

Inhoudsopgave

Inleiding: vier pijlers van een goede relatie

Als ik (ML) alleen op een terras zit en niet naar mijn iPhone staar, kijk ik graag naar langslopende stelletjes. Altijd interessant om te zien welke mensen een setje vormen. Toch is het zelden echt een verrassing: gelukkige partners lijken meestal ietwat op elkaar. Kijk maar eens naar gelukkige stelletjes in je omgeving.

De meeste partners matchen vaak al qua looks. Stel je voor dat je aan een groep mensen zou vragen om voorbijgangers cijfers te geven voor de mate van aantrekkelijkheid. Wat opvalt is dat er vaak sprake is van ‘matching’: een vrouw die gemiddeld een zeven zou krijgen, heeft vaak een man die ook rond de zeven scoort. Een negen zie je vaak met een andere negen.

Waarom dat is?

De meeste mensen voelen zich het meest thuis bij een fysieke ‘gelijke’. In relaties waar de ene partner aantrekkelijker is, komt iets eerder jaloezie en strijd voor. Toch zijn er genoeg uitzonderingen en het is interessant te zien hoe liefde opbloeit tussen mensen die je nooit samen zou bedenken. Iemand die minder aantrekkelijk is kan dit best compenseren met een interessante persoonlijkheid, humor of charisma en daardoor een bloedmooie partner hebben. Er zijn altijd uitzonderingen en mensen bij wie het net even anders werkt.

Ik ken inmiddels een paar vrouwen die op latere leeftijd, na een lang, stukgelopen huwelijk met een man, tot hun eigen stomme verbazing verliefd werden op een vrouw. Stuk voor stuk vrouwen die daarvoor geen sterke lesbische verlangens hadden.

En laatst zag ik de 33-jarige broer van een vriend hevig zoenen met een vrouw van bijna zestig. Na een korte kennismaking begreep ik best waarom dit onwaarschijnlijke koppel al twee jaar samen is (al heeft het een jaar geduurd voordat ze dat aan zichzelf en elkaar konden toegeven).

Aan de buitenkant zie je dus niet altijd wat mensen bindt. Liefde blijft mysterieus en ontstaat soms op onverwachte plekken, tussen mensen bij wie je het niet zou verwachten. Ook de toevallige timing van een ontmoeting kan veel impact hebben. Een type die jij normaal niet ziet staan, kan in een andere setting of situatie (zoals een vakantie of tijdens een workshop) ineens toch veel indruk maken.

Voldoende liefde of aantrekkingskracht betekent uiteraard niet dat er ook een bevredigende relatie in het vat zit. Van iemand houden betekent niet per se dat je met die persoon in de juiste relatie zit. Dat is een van de liefdeslessen die iedereen ooit zal moeten leren.

De hamvraag is: kun je voorspellen of twee mensen een bevredigende relatie met elkaar kunnen hebben? Wat is daar minimaal voor nodig?

 

1. Voldoende aantrekkingskracht

‘Wat een heerlijke geur’, zei de roos, toen ze koemest rook.’ Ben Wolken, dichter

Soms vraag ik stelletjes hoe ze elkaar gevonden hebben. Wat ik te horen krijg, geeft zelden inzicht, want het echte antwoord blijft ook voor hen verborgen. De connectie die twee mensen voelen komt op mysterieuze manier diep in hun hersenen tot stand. Meestal is er een seksuele impuls (of tenminste voldoende nieuwsgierigheid) nodig om te onderzoeken of er meer in zit. Zonder het verlangen van de een om de ander aan te raken gebeurt er vaak niets. In de volksmond wordt vaak beweerd dat die vonk tot stand komt door de elektrische wrijving van twee opposites. Een plus en een min. Yin en yang.

In hoeverre klopt die theorie? Op seksueel vlak kunnen de vonken er inderdaad vanaf spatten bij mensen die uiterlijk en innerlijk van elkaar verschillen. Daar is een genetische en een meer ‘toevallige’ verklaring voor. Die ‘toevallige’ verklaring heeft onder meer te maken met onze eerste romantische seksuele ervaringen in de jeugd. Die kunnen invloed hebben op welke types je valt. De genetische verklaring heeft te maken met twee tegenstrijdige belangen van de evolutie.

De twee wetten van seksuele aantrekkingskracht

  • We vallen seksueel vaak op iemand die genetisch enigszins van ons verschilt. Daar zit ‘evolutionaire’ logica achter. Seks met iemand die genetisch van jou verschilt, geeft over het algemeen een gezonder nageslacht: zo behoud je het beste van twee werelden en is het nageslacht hopelijk beter bestand tegen de wreedheden van het leven, zoals ziekten en virussen. Paren die genetisch gezien op elkaar lijken, krijgen iets vaker kinderen met gezondheidsproblemen. Genetisch gezien bestaat er geen ideale partner, maar als het je lukt om het met een genetisch ‘verschillende’ partner uit te houden, dan is dat evolutionair gezien voordelig.

 

  • We voelen ons echter meer thuis bij iemand die genetisch gezien op ons lijkt. In een relatie zoeken we volgens biologen ook naar genetische verwantschap. Hoe meer je op iemand lijkt, hoe meer je hem of haar vertrouwt, hoe altruïstischer je bent, maar ook hoe minder je seksuele aantrekkingskracht voelt.

Het brein schippert tussen deze twee belangen. Fysieke aantrekkingskracht en goede seks binden en geven minder drang tot vreemdgaan. Aan de andere kant: het maatjesgevoel bindt ook en maakt dat je minder ruzie en conflicten krijgt. Deze genetische balanceeract brengt ons bij de eerste pijler van goede relaties:

Pijler 1. Wanneer fysieke aantrekkingskracht en vriendschap voldoende samenkomen heb je de ideale brandstof voor een langdurige relatie. Seks stimuleert exclusiviteit en connectie, vriendschap geeft rust en vertrouwen. Samen geven ze motivatie en een solide basis om verschillen en uitdagingen binnen en buiten de relatie het hoofd te bieden.

Aan de ene kant zijn we dus geprogrammeerd om naar genetische diversiteit te zoeken, maar aan de andere kant houden we het langer uit met een partner die (fysiek en geestelijk) op ons lijkt. Iemand bij wie we ons thuis voelen en met wie we vrienden zijn. Wat bepaalt eigenlijk of we, behalve minnaars, ook maatjes kunnen zijn?

Reflectie 1
Reflecteer op je eigen liefdesleven. Bij welke partner waren er het meeste overeenkomsten? Wat vond je daar prettig aan? Heb je ook relaties gehad met mensen die juist heel erg van jou verschilden? Werd dat een probleem?

Wanneer voel je je thuis bij iemand?

Een goede vraag om jezelf te stellen bij een partner: stel dat je seksueel niet op hem of haar zou vallen, zouden jullie dan vrienden kunnen zijn? Als het antwoord ‘ja’ is, dan is dat een goed teken. In onderzoeken naar relaties die meer dan dertig jaar duurden werd de kwaliteit van hun vriendschap het meest genoemd als het ‘geheim’ van hun succes (Bachand and Caron, 2001).

Wanneer voel jij je eigenlijk thuis bij iemand? Wat maakt dat je graag en vaak bij iemand in de buurt bent? Jezelf bij iemand thuisvoelen is natuurlijk een beetje vaag begrip. Uit welke ingrediënten bestaat zo’n emotioneel ‘thuis’ precies? Hoogstwaarschijnlijk zal het meerdere van onderstaande elementen in zich hebben:

Klik hier voor het antwoord!

 

Samen lol kunnen hebben. Onderzoek laat zien dat samen plezier kunnen hebben een belangrijke voorspeller is of je samen oud wordt. Partners die van elkaar vonden dat de ander een goed gevoel voor humor had, rapporteerden 67% minder conflicten dan partners die elkaars humor niet waardeerden (De Koning and Weiss, 2002). Het is een goed teken als je samen kunt lachen en lol kunt maken, ook in alledaagse niet-bijzondere of normaliter zelfs saaie situaties, zoals tijdens het wachten op de trein. Humor is lastig te definiëren, maar je weet meestal meteen of je daarin met iemand matcht.

Je hoofd bij elkaar kunnen legen. Vind je het fijn om de inhoud van jouw hoofd (ook jouw twijfels, angsten en gekke gedachtekronkels) met je partner te delen? Kun je zorgen aan hem of haar toevertrouwen? Heb je het gevoel dat jouw ergernissen over werk of familieleden in goede handen zijn bij je partner? Neem je zijn of haar adviezen echt ter harte? Als jij geen behoefte hebt om je gedachten te delen met je partner, maar wel met een vriend of vriendin, dan is dat geen goed teken. Partners die vaak hun intieme gedachten en gevoelens met elkaar uitwisselden waren 62% vaker geneigd hun relatie als gelukkig te beschrijven dan partner die dat niet deden (Pallen, 2001).

Gemeenschappelijke interesses, activiteiten en kennissen. Het is fijn voor de band als je gemeenschappelijke hobby’s hebt en dezelfde mensen leuk vindt. Hoe meer je daarvan deelt, hoe meer je deel bent van elkaars leven, hoe makkelijker en leuker het is om samen te zijn. In onderzoek naar stellen die langer dan vijf jaar bij elkaar bleven en stellen die uit elkaar gingen, bleek dat eerstgenoemden 64% vaker gemeenschappelijke interesses hadden (Bachand en Caron, 2001).

Jullie zitten op dezelfde golflengte. Ga in een willekeurige stoel zitten en je voelt direct of dit een stoel is waarop je een hele film kunt uitkijken (of juist niet). Met dezelfde snelheid weet je al snel of jij je bij iemand op je gemak voet (of juist niet). Vaak merk je dat al na een paar minuten. De manier waarop iemand praat, luistert en beweegt kan zorgen dat je ofwel ontspant en je thuis voelt ofwel dat je wat verkrampt. In het eerste geval voelt het alsof jullie op dezelfde golflengte zitten. In het tweede geval wordt het contact als vermoeiend ervaren en houd je het niet lang uit. Als het je weinig moeite kost met iemand samen te zijn… dan zit je goed.

Je durft elkaar je geheimen toe te vertrouwen. Leugens en geheimen zijn een onzichtbare muur tussen jou en een ander. Vreemdgaan, liegen over geld, het verzwijgen van zaken om de relatie goed te houden en zelfs leugentjes om bestwil kunnen intimiteit en vertrouwen saboteren. Hoe meer je het gevoel hebt dat je dingen moet verzwijgen voor een partner, hoe meer je je alleen voelt in die relatie. Dit verklaart misschien waarom veel stellen met partners zich minstens zo vaak eenzaam voelen als singles. Aan de andere kant voelt het ook onveilig wanneer partners elkaar weinig privacy en vrijheid gunnen.

Je gunt elkaar voldoende vrijheid en privacy. Ook als partners elkaar lang kennen en een hechte, intieme relatie hebben opgebouwd, kunnen zij sommige dingen prima voor zichzelf houden. Zelfs in de meest hechte relatie hebben mensen behoefte aan een bepaalde mate van privacy. Partners weten uiteindelijk nooit alles van elkaar en dat is misschien maar goed ook. Het respecteren en in stand houden van deze privacy is misschien wel net zo belangrijk als het regelmatig delen van persoonlijke informatie. Zo blijkt uit onderzoek van de Nederlandse sociaal psychologe, Catrin Finkenauer, dat de juiste dosis openheid in combinatie met een paar persoonlijke geheimen leidt tot de grootste tevredenheid in huwelijken.

Je omarmt ook elkaars lastige kanten. Laten we maar gewoon zeggen waar het op staat: jij en ik zijn niet bepaald perfect. Zo goed kennen we elkaar niet, maar ook aan jou kleven vast nare en minder fraaie kantjes. Misschien heb je een ochtendhumeur en ben je vaak pessimistisch? Misschien heb je veel bevestiging nodig en ben je snel jaloers? Misschien ben je wat bedachtzamer en minder spontaan dan je zou willen zijn? Misschien heb je een kort lontje? Gelukkig is jouw (toekomstige) partner ook niet perfect. Misschien praat die te veel zonder na te denken? Misschien heeft die een tic waar je je aan ergert? Misschien reageert die soms onbeholpen in sociale situatie? Het goede nieuws is dat veel negatieve karaktereigenschappen in een andere context juist positief uitpakken. Iemand die veel beren op de weg ziet, is vaak wel weer goed voorbereid. Iemand die kritisch en lomp is, is tenminste wel eerlijk, enzovoorts.

Maar hoe het ook zij: het wordt een straf om met een partner te leven die jouw eigenschappen en karaktertrekken continu afkraakt of minacht. Natuurlijk is het belangrijk om aan jezelf te werken, maar als jij je continu veroordeeld en bekritiseerd voelt, dan zul je je nooit thuis voelen. Een gevoel van acceptatie is noodzakelijk om je welkom te voelen. Kun je bij iemand jezelf zijn, ook als je een slechte dag hebt, er niet uitziet of een nare, depressieve bui hebt? Of ontstaat er dan meteen een naar spanningsveld? Of een koude oorlog? Dat laatste is geen goed teken. 

3. Tegenwicht is evenwicht

‘Opposites attract? Gelukkig niet!’ Marcelino Lopez, relatietherapeut

Misschien kijk je er niet zo naar, maar liefdesrelaties zijn een kwestie van vraag en aanbod. Beide partners zoeken naar iemand die ze op meerdere fronten kan bevredigen. Behalve naar overeenkomsten, harmonie en herkenning, zoeken we ook iets wat alleen een ander ons kan geven of leren. Soms verlangen we specifiek naar iets dat we zelf juist niet of in mindere mate zelf hebben. Wijsheid, humor, rust, iemand die je kunt vertroetelen, leven in de brouwerij, een leider, iemand op je trots kunt zijn, een moederfiguur. Noem maar op.

Vooral op seksueel vlak ligt dit verlangen naar het ‘exotische’ voor de hand.

Nogal wat mensen hebben heel specifieke voorkeuren die zich lastig laten veranderen zelfs als ze afwijkend of taboe zijn. Het is goed om daar (in ieder geval naar jezelf) eerlijk over te zijn. In het boek Alleen maar nette mensen beschrijft Robert Vuijsje bijvoorbeeld hoe hij – een intellectueel van Joodse komaf uit Amsterdam-Zuid – omgaat met zijn voorliefde voor voluptueuze zwarte vrouwen. Vrouwen die hij niet in zijn directe omgeving tegenkomt. Pas wanneer hij het aan zichzelf toegeeft en eerlijk is over zijn voorkeuren is, keert zijn armzalige liefdesleven ten goede. Hij vindt uiteindelijk zijn wederhelft in de Bijlmer. Je kunt dit veroordelen en oppervlakkig vinden, maar ik ken genoeg relaties die seksueel niet werken omdat deze basale behoeften worden genegeerd onder de noemer: ‘laat ik nu eens niet zo oppervlakkig zijn’.

Maar toch, als jij alleen op mollige vrouwen met dikke billen, of juist op dunne mannen met een grote penis valt, dan heb je blijkbaar iemand nodig die daar aan kan voldoen. Je kiest niet voor je seksuele voorkeuren en die laten zich niet snel veranderen zo blijkt. En als je er eenmaal mee opgescheept zit, kun je daar maar beter eerlijk mee omgaan.

De moderne tijd heeft wat dit betreft voordelen. Tegenwoordig kunnen mensen hun ideale partner op een datingsite uitzoeken. Het voordeel kan zijn dat je een nieuwe wereld leert kennen en daar veel van opsteekt. Het nadeel kan zijn dat zo’n iemand niet zo goed in je leven past. Je hebt namelijk geen gemeenschappelijk referentiekader: een internetdate is daarom eerder een gokje.

Voldoende overeenkomsten delen helpt een stel om het lang en gelukkig met elkaar uit te houden. Het kan ook zijn dat jullie elkaar op andere punten goed aanvullen. Denk dus niet dat wij pleiten voor een zo homogeen mogelijke relatie. Verschillen zijn er altijd en die maken een relatie behalve interessant ook leerzaam. Je leert nou eenmaal meer van iemand die anders naar de wereld kijkt en het kan bijzonder heilzaam zijn als mogelijk ongezonde of extreme trekjes door een partner in toom worden gehouden.

Voorbeeld uit eigen stal: Manuel en Vroukje.

Mijn vader – Manuel uit Noord-Spanje – leek geenszins een geschikte partner toen hij in mijn moeders leven – Vroukje uit Friesland – verzeild raakte. Haar intimi konden weinig met de filosofische Spanjaard, die met onverstaanbaar accent sprak, over dingen die hen totaal niet interesseerden. Het leek gedoemd te mislukken. Moeder, afkomstig uit een nuchter Fries arbeidersgezin, sprak goed Spaans. Maar het verschil tussen hun persoonlijkheden leek groter dan die tweeduizend kilometer tussen Noorden Zuid-Europa. Hij is een combinatie van een intellectuele dromer en een kinderlijk fanatieke sportieveling. Zij is een nuchtere, praktische realist, gefocust op het dagelijkse huishouden, tv en Facebook. Hun belangrijkste overeenkomst lijkt te zijn dat ze zich allebei goed alleen kunnen vermaken en weinig bevestiging van elkaar nodig hebben. Ook met de lichamelijke aantrekkingskracht zit het goed. Dat is genoeg gebleken voor een relatie die al meer dan veertig jaar duurt. Wat voor een buitenstaander een ongelijkwaardige (tot mislukken gedoemde) relatie lijkt, kan in de praktijk prima werken.

Dominant versus meegaand
Er is vooral één aspect waarin partners vaak tegengesteld blijken: dominante, sturende persoonlijkheden trekken vaak naar meegaande, buigzame partners, en andersom. Zulke relaties werken beter met een opposite. Daar zit ook logica achter. Twee dominantjes maken waarschijnlijk te veel ruzie en twee weifelaars krijgen samen weinig gedaan. Maar ook hier gaat het om een balans, want als de dominante helemaal geen tegengas krijgt, groeit zo’n relatie scheef.

Gezond tegenwicht
Vooral wat betreft de scherpe kantjes of destructieve neigingen kun je ook maar beter een partner hebben die wat tegenwicht biedt. Een bekende van ons drinkt bier zoals anderen water drinken en verwaarloost ook op andere fronten zijn gezondheid. Het is dat hij weleens naar zijn werk of de kroeg fietst, maar het liefst beweegt hij zich zo weinig mogelijk. Van oudsher voelt hij zich het meest thuis bij vrouwen die zijn café-levensstijl delen, maar hij heeft meer baat bij zijn huidige vriendin: een vrouw die om haar en zijn gezondheid denkt. Hij heeft inmiddels met haar afgesproken dat hij nu alleen in het weekend drinkt. Wat wij – zijn vrienden – jarenlang niet voor elkaar kregen is haar destijds in een paar weken gelukt. Ook lopen ze tegenwoordig samen twee keer in de week een rondje om het Westerpark. Hopelijk blijven de gewoonten plakken als de verliefdheid voorbij is.

Goede relaties zijn over de gehele lijn een win-winsituatie: als een van beide partners te weinig uit de relatie haalt dan is die relatie op lange termijn onbevredigend. Je moet elkaar iets te bieden hebben, wat het ook is. Het hoeft voor een buitenstaander niet altijd gelijkwaardig te zijn om in balans te zijn.

  • Iemand die graag op sleeptouw genomen wil worden, kan baat hebben bij een regelneef als partner.
  • Iemand die snel last heeft van verlatingsangst, is beter af met een stabiel en ‘veilig’ gehecht persoon zonder bindingsangst.
  • Iemand met bindingsangst gaat goed samen met iemand die niet al te veel bevestiging nodig heeft.
  • Iemand die zich nuttig wil voelen en de ander graag verzorgt, matcht met iemand die zich graag laat pamperen en wel een brede schouder of een luisterend oor kan gebruiken.
  • Iemand die graag alleen op pad gaat, gaat prima samen met iemand die geniet van alleen thuis zijn. Samen eten en slapen kunnen voldoende zijn om zo’n relatie leuk te houden.
  • Iemand die graag doceert en inspireert kan prima samen gaan met iemand die graag luistert en leert.
  • Iemand die graag praat en ervan houdt om in het middelpunt te staan, kan prima samenzijn met een partner die juist graag luistert en de spotlights uit de weg gaat.
  • Iemand die snel onzeker is, heeft baat bij iemand die zijn/haar partner graag complimentjes geeft en bewondert.

Deze relaties kunnen uiteraard in zwaar weer komen als rollen en behoeften veranderen, maar zolang verschillende verlangens elkaar toevallig goed aanvullen, kun je een prima evenwicht hebben.

Pijler 3. Voldoende overeenkomsten zijn essentieel, maar behalve leerzaam kan het een zegen zijn als je elkaar op sommige punten juist aanvult (en dus verschillend bent). Wat betreft lastige karaktereigenschappen en ongewenste gewoonten is het zelfs gezond om wat tegenwicht van een partner te krijgen. Dat vergroot hopelijk niet alleen de duurzaamheid van een relatie, maar ook de geestelijke en lichamelijke gezondheid van beide partners.

Reflectie
Reflecteer op je liefdesleven. Heb je wel eens ervaren dat verschillen tussen jou en je ex juist goed werkte? Heb je geleerd van bepaalde verschillen — ben je er zelf door veranderd?

4. Vermijd ongeschikte partners

‘Gevers zullen grenzen moeten stellen, want nemers doen dat zelden.’ – Henry Ford, automaker

Misschien overbodig te zeggen, maar er zijn ook eigenschappen die mensen tot lastige of zelfs ongeschikte partners maken. Sommige mensen ontberen nou eenmaal de empathie, de zelfcontrole of het morele besef om een relatie fijn en gezond te kunnen houden. Niet iedereen is gemotiveerd genoeg om er iets moois van te maken. Je hebt gevers en nemers en hoe jij ook je best doet, soms moet je erkennen dat hét er met een bepaalde partner gewoon niet inzit. Sommige relaties zullen waarschijnlijk altijd een gevecht zijn.

Voor een harmonieus samenzijn is enige opofferingsgezindheid en inlevingsvermogen nodig. Iemand die zijn uurtje squash niet afzegt terwijl jij crepeert van de maagpijn en zorg nodig hebt, is geen catch. Iemand die stelselmatig werkstress afreageert (of andere frustraties waar jij niets mee te maken hebt) is geen leuke partner. Iemand die herhaaldelijk vreemdgaat of jou kleineert is niet met jouw welzijn bezig. Alle excuses ten spijt: als de issues regelmatig terugkeren dan kun je maar beter maken dat je wegkomt. Voor een goede, evenwichtige relatie is het belangrijk dat jullie allebei (lees: ALLEBEI!) de oprechte intentie hebben om elkaar …

  • gelukkig te maken (ja met goede bedoelingen komen jullie al een heel eind!)
  • te begrijpen als er onenigheid, conflict of onvrede is
  • te ondersteunen in individuele doelen (zoals werk, sport, persoonlijke ontwikkeling, enzovoorts)
  • voldoende ruimte te geven om behoeften, onvrede en twijfels te kunnen uiten
  • niet te kleineren, onder druk te zetten of (emotioneel of fysiek) pijn te doen
  • eerlijk en oprecht te behandelen

Het doel zou moeten zijn om in een relatie te zitten waarin je elkaar steunt en graag gelukkig wilt zien. En dus ook om eerlijk te erkennen wanneer een fijne, bevredigende relatie er niet in zit. Goede partners zullen hun geliefde niet emotioneel willen chanteren wanneer ze merken dat die niet gelukkig in de relatie is. Niet alle partners kunnen of zullen aan deze voorwaarden kunnen of willen voldoen.

Mensen kunnen razend aantrekkelijk en interessant zijn, maar dat betekent lang niet altijd dat het ook goede, leuke partners zijn. De grote gemene deler van ‘ongeschikte’ partners is dat ze zich vooral om hun eigen welzijn bekommeren en dat jij je in allerlei bochten moet wringen om de relatie leuk en gezond te houden.

Egoïstische, onvolwassen of manipulatieve partners eindigen daarom regelmatig met een partner die weinig gevoel van eigenwaarde heeft, omdat zij de enige zijn die het egoïstische gedrag van een partner slikken en goedpraten. Egocentrische partners komen in verschillende soorten en maten.

Klik hier om te weten welke soorten en maten!

Narcistisch en manipulatief.  Narcisten hebben een opgeblazen zelfbeeld: ze vinden zichzelf speciaal, de wereld draait om hen. Ze hebben veel bevestiging en bewondering nodig om dat zelfbeeld te voeden. Ze kunnen extreem charmant of aantrekkelijk zijn, maar hun liefde gaat niet diep. Ze hebben weinig empathie en gebruiken anderen ter eer en glorie van zichzelf: voor bewondering, seks of andere gunsten bijvoorbeeld. Op het moment dat zij jou in het vizier hebben, voel je je misschien uitverkoren, maar hun ‘liefde’ wordt zuur zodra jij kritischer of ontevredener wordt. Liefde vraagt om een partner bij wie jouw kwetsbaarheden, zorgen en twijfels in goede, betrouwbare handen zijn. In de handen van een manipulatieve narcist worden jouw zwakheden vaak gebruikt voor eigen gewin. Om jou aan hen te binden en voor je te laten ‘werken’.

Extreem perfectionistisch. Sommige mensen zoeken een partner die hun fantasie van de perfecte partner moet vervullen. Een soulmate of droomprins(es). Iemand die rechtstreeks uit hun favoriete romantische film stapt. Iemand zonder mankementen. Dit zijn mensen die geen compromissen willen of kunnen sluiten waardoor jij constant op je tellen moet passen. Dit type perfectionisme is een obstakel voor de liefde want mensen van vlees en bloed komen met kwetsbaarheden, imperfecties en ochtendhumeuren. As jij probeert aan het perfecte plaatje van zo’n partner te voldoen, dan put je jezelf uit. Het zal nooit goed genoeg zijn.

Verwend en onvolwassen. Dit zijn mensen die (misschien zonder dat ze er erg in te hebben) veel nemen en weinig geven. Van hun partner verwachten ze verzorging, begrip, praktische steun, geduld en dankbaarheid, maar zelf doen ze weinig moeite. Ze doen vooral waar ze zelf zin in hebben en gaan ervan uit dat hun partner dat oké zou moeten vinden. Dit zijn vaak mensen die de wind mee hebben gehad in het leven en gewend zijn dat anderen voor hen ‘lopen’. Ze hebben misschien de looks, het geld of andere mogelijkheden waardoor ze gewend zijn te krijgen wat ze willen.

Oneerlijk. Een partner die structureel oneerlijk is, slaat daarmee het fundament uit de relatie. Als je partner regelmatig vreemdgaat of liegt over belangrijke zaken dan zit jij dus in een heel andere relatie dan je denkt. Het is overigens een misverstand te denken dat ‘leugenaars’ altijd slechte mensen zijn. Liegen kan een aantrekkelijke levensstrategie worden wanneer je in jouw omgeving niet jezelf kan of mag zijn. Sommige leugenaars hebben daardoor problemen met hun identiteit en weten nauwelijks nog wie ze zijn. Voldoende eerlijkheid en transparantie is een noodzakelijk ingrediënt in een relatie.

Obsessief. We zijn allemaal mensen, maar we leven niet allemaal in dezelfde werkelijkheid. Sommige mensen zien betekenissen en verbanden die niet per se op waarheid of logica berusten. Sommige mensen kunnen bijvoorbeeld een intense band met jou ervaren die jij zelf helemaal niet voelt. Hoewel dat aanvankelijk vleiend kan zijn, kan het ook vervelend of zelfs eng worden. Romantische stalkers en ‘gekkies’ zijn een slag apart: die leven eigenlijk in een waan. Je herkent dit soort types meestal vrij snel vanwege de eenzijdigheid waarmee ze dingen voelen en waarnemen. Na een kort contact (of zelfs een kleine mailwisseling zonder elkaar ontmoet te hebben) laten deze mensen misschien al doorschemeren dat jij hun potentiële soulmate bent of dé persoon op wie ze hun hele leven al wachten. Deze mensen leven in een romantische fantasie die weinig met jou te maken heeft. Soms zijn ze ongevaarlijk, maar ga ze toch maar uit de weg.

In de knoop. Dan heb je de geobsedeerde piekeraars en hardnekkige weifelaars: mensen die meer met hun eigen zorgen en problemen bezig zijn dan met jou. Het zijn meestal geen nare of slechte mensen, maar door hun continue preoccupatie met zichzelf pas jij eigenlijk niet in hun leven. Voor zo iemand komen jouw behoeften en issues op een tweede of derde plek. Sommige mensen zijn net als een moeras; iets moois kun je daar niet op bouwen.

Partners met serieuze (psychische) issues. Ook de langdurige aanwezigheid van serieuze psychische klachten, zoals een depressie of verslaving, kunnen relaties fragiel en frustrerend maken. Zo iemand zit dan misschien te veel met zichzelf in de knoop om er voor jou te zijn en mist de motivatie of vaardigheden om er echt iets van te kunnen maken. Uit onderzoek blijkt ook dat extreem introverte mensen en mensen met een neurotische persoonlijkheid zelden bevredigende relaties hebben.  

Dit type partners kunnen voor mensen met roze brillen en hulpverlenerscomplexen een probleem zijn. Niet alleen kunnen ze er zelf aan onderdoor gaan, hun opofferingsgezindheid helpt ook die ander meestal niet verder. Soms zorgt de goedbedoelde hulp van de een er juist voor dat de ander juist niet ‘geneest’.

Zoals in het geval van M en P.

Voorbeeld: ik had ooit een stel in relatietherapie. Hij had serieuze psychische klachten overgehouden na een overval. Hierdoor was hij depressief en durfde hij haast niet meer naar buiten. Dat beperkte niet alleen zijn leven, maar ook het hare. Zij ving zijn handicap op door alles rondom het huishouden te regelen en goed voor hem te zorgen. Haar gepamper maakte echter ook dat hij weinig noodzaak zag om zijn angsten het hoofd te bieden. En daardoor werden ze erger. Hoe goedbedoeld ook, zij hield zijn klachten in stand. Dit gebeurt vaak in relaties: uit liefde houden partners de psychische klachten en nare trekjes van hun partner juist in leven.

In andere modules gaan we dieper in op het gevaar van ‘slechte’ partnerkeuze.

Niemand is perfect en iedereen kan leren beter te worden in relaties. Het zijn soms juist de kwetsbaarheden die maken dat mensen extra van elkaar gaan houden. Al is het maar omdat ze elkaar daarom nodig hebben en er voor elkaar moeten zijn. Perfectie klinkt leuk op papier, maar is in de praktijk erg saai. Echter: als een partner meerdere van bovenstaande schaduwkanten herbergt en het langere tijd niet lukt om samen gelukkig in de liefde te worden, dan kun je je afvragen of het niet tijd wordt voor een vaarwel. Misschien kan die persoon beter eerst met zichzelf aan het werk gaan.

Verkeerde timing
Soms is er overigens niets mis, behalve de timing. Het kan zijn dat jij en de ander in verschillende levensfasen zitten. Dat is treurig, maar als een partner niet bereid is om ervoor te gaan dan heeft het geen zin om dat af te dwingen. Op het moment dat jij in je eentje de kar moet trekken, dan groeit zo’n relatie namelijk toch wel scheef. De vuistregel: je moet het allebei graag willen. Als jij of de ander meer moeite moet doen om de relatie te laten werken dan zit er iets niet goed. Hopen of afdwingen dat de partner verandert, leidt vaak tot nog meer ergernis en teleurstelling.

Het probleem met ‘lastige relaties’ is dat ze voor sommige mensen extra verslavend kunnen zijn.

Jouw rol in de relatie

Hoewel relaties met bovenstaande types erg lastig zijn, gaat het er uiteindelijk vooral om hoe jij je voelt en gedraagt in een relatie. Er is een grote kans dat jij niet lekker in je vel zit als je partner alleen met zichzelf bezig is, of als er andere onderliggende problemen zijn. Let bijvoorbeeld op de volgende signalen. Het is een slecht teken als de relatie wordt overheerst door:

Negatieve sfeer en vervelende aanvaringen. In een goede relatie is de verhouding tussen positieve- en negatieve interacties 5 staat tot 1. Eén vervelende aanvaring zou dus gecompenseerd moeten worden door vijf fijne momenten. We verwachten niet dat je in een dagboek gaat turven hoe dat in jouw relatie zit, maar als negativiteit de overhand heeft, dan zit je in een ongezonde relatie.

Onvoorspelbaarheid. Bij egocentrische partners wordt de sfeer vaak volledig bepaald door hun stemming. Het is voor jou dan afwachten hoe iemands pet staat: heeft je partner een goede bui dan is alles koek en ei, maar zo niet: drama. Ook kan de stemming ineens omslaan als jij in de ogen van je partner iets ‘fout’ doet. Als jij niet kan ontspannen, maar voortdurend alert en op je hoede bent, dan is dat een slecht teken.

Valse beloftes. Veel partners die in een van de bovenstaande profielen vallen, zijn zich wel enigszins bewust van hun problemen. Het kan zijn dat ze keer op keer beterschap beloven, en zeggen dat dit écht de laatste keer was. Als je deze beloftes op een gegeven moment kan dromen, dan is het tijd om jezelf te beschermen en afscheid te nemen.

 

Tot slot: wat maakt iemand wél geschikt relatiemateriaal?

Als iemand, net als jij, een goede relatie ziet als een gelijkwaardige onderneming waarin je elkaar probeert te begrijpen en zowel emotioneel als praktisch probeert te steunen, dan zijn jullie al behoorlijk op weg. Het begint bij de juiste intenties hebben. Verder kun je stellen dat fijne partners over het algemeen voldoende van onderstaande kenmerken hebben:

  • Ze kennen zichzelf voldoende om realistische wensen te hebben en te weten wat ze nodig hebben (in een relatie). Daardoor weten jullie allebei waar je aan toe bent.
  • Ze communiceren hun gevoelens en gedachten (over zichzelf en de relatie) op een transparante, positieve en begrijpelijke manier zodat hun partner daar ook iets mee kan. Ze communiceren zonder hun partner in het duister te laten tasten of in een hoek te drukken. In module drie gaan we daar dieper op in.
  • Ze zijn vriendelijk en empathisch: ze bekommeren zich om jouw welzijn en handelen daar ook naar, maar wringen zich niet in allerlei bochten om een destructieve of niet-werkende relatie in stand te houden. Ze zijn dus ook aardig en attent voor zichzelf en weten wanneer hun grenzen zijn gepasseerd. Er moet een balans zijn: iemand die zichzelf verwaarloost om een partner bij zich te houden kan geen goede partner zijn, maar iemand die alleen aan zichzelf denkt ook niet.
  • Ze reageren steunend en constructief wanneer jij erom vraagt en zullen je nooit omlaag willen trappen of jou onnodig afhankelijk van hem of haar willen maken.
  • Ze zijn min of meer wel klaar voor een serieuze, eerlijke verbinding: iemand die teveel onrust heeft en nog andere levensstijlen of liefdesverhalen wil ervaren, is (nog) niet voldoende bereid zich aan jullie relatie over te geven.
  • Ze hebben weinig issues of psychische klachten die een relatie bemoeilijken, zoals: een verslaving, depressie, borderline-kenmerken, psychopathische of narcistische kenmerken, serieuze bindingsissues. Ook ‘praktische’ issues zoals impotentie, geldschulden of een ziekte kunnen een relatie bemoeilijken.
  • Ze hebben voldoende zelfcontrole. Ze komen daarom gezamenlijke afspraken na en kunnen impulsen beheersen die de relatie schaden. Zo houden ze zichzelf in de hand als ze in een dronken toestand oog in oog staan met een aantrekkelijke ander, overleggen bij beslissingen die jullie allebei raken en snauwen je niet af als ze hun dag niet hebben.
  • Ze zijn veilig gehecht: ze hebben er geen moeite mee om jou te vertrouwen en om hulp te vragen als ze dat nodig hebben.

Disclaimer: ieder mens heeft ‘aantrekkelijke’ en ‘slechte’ relatie-eigenschappen en sommige eigenschappen zijn zowel een voor- als nadeel. Voorbeelden:

  • Iemand die goed en handig communiceert, is waarschijnlijk ook beter in het verdoezelen van schaduwkanten en het vertellen van leugentjes, etc.
  • Iemand die lief en loyaal is, zal – uit angst de ander te verliezen – misschien niet eerlijk zeggen wat hem/haar dwarszit.
  • Iemand die nuchter en praktisch is, is waarschijnlijk ook betrouwbaar en eerlijk, maar scoort waarschijnlijk ook minder hoog op romantiek en charme.
  • Iemand die heel aantrekkelijk en charmant is, heeft meer keuze in de liefde en zal het misschien lastiger vinden voor een partner te gaan en niet vreemd te gaan.

Ieder mens is per definitie een ‘wandelend compromis’ en elke goede eigenschap kan op een ander vlak nadelig zijn. Perfect wordt het nooit, maar als de intentie er is kun je samen ver komen. Nogmaals, in een goede relatie doen twee mensen moeite om de relatie te laten slagen. Alleen zo krijg je een gezond evenwicht.

Pijler 4. Vind een partner met voldoende relatievriendelijke eigenschappen die klaar is voor een relatie. Niet iedereen is even geschikt en ga er niet van uit dat zo iemand verandert. Als jij steeds moeite voor twee moet doen om de relatie te laten werken, dan klopt er iets niet. Pas als twee mensen vastbesloten zijn er iets van te maken, kunnen ze een gezond evenwicht in de relatie bereiken en misstanden corrigeren.

Tja, denk je misschien, helaas val ik op vaak op types waarmee ik maar geen fijne relatie lijk te kunnen hebben. Misschien is dat ook de reden dat je deze training doet: om die duivelse aantrekkingskracht te doorbreken.

Wat maakt relaties fijn, duurzaam en crisisbestendig?

Zoals gezegd; het is nogal wat als twee mensen elkaar leuk en aantrekkelijk genoeg vinden om samen hun dagen te slijten. En dan niet alleen morgen, maar ook overmorgen, met kerst en over vijf jaar. Maar wat bepaalt uiteindelijk of twee mensen in een relatie blijven?

Lange tijd werd gedacht dat het er alleen om ging hoe fijn partners het samen hebben: zolang ze tevreden zijn, blijven ze bij elkaar. Maar dit gaat lang niet altijd op. Sommige partners blijven samen terwijl ze elkaar niet uit kunnen staan, terwijl andere – ogenschijnlijk – dolgelukkige stellen verrassen hun omgeving door plotseling toch uit elkaar te gaan. Hoe kan dit? Het antwoord is te vinden in een van de belangrijkste theorieën in de relatiewetenschap:

Het Investeringsmodel van Caryl Rusbult

Dit model verklaart dat een liefdesrelatie bij elkaar wordt gehouden wordt door een driekoppig mechanisme: wederzijdse tevredenheid, gezamenlijke investeringen en een gebrek aan alternatieve potentiële partners.

Als je allebei tevreden bent met wat jullie afzonderlijk uit de relatie halen (1), veel met elkaar deelt (zoals een huis, een hond, of kinderen) en hebt meegemaakt (een lange geschiedenis vol gezamenlijke herinneren) (2), en het gevoel hebt dat de alternatieven voor je relatie (een relatie met een ander, of het vrijgezellen bestaan) niet de moeite waard zijn (3), dan is de kans het grootst dat jullie ervoor kiezen om samen te blijven.

Dit model verklaart waarom sommige mensen in een relatie blijven waar ze diep ongelukkig van worden: de gezamenlijke investeringen en het gebrek aan alternatieven houden ze gevangen. Als 1 van deze factoren verschuift, dan kan de toekomst ineens ongewis zijn. Zo kun je er voor kiezen een prettige relatie te verlaten omdat er ineens een erg aantrekkelijk alternatief is (bijvoorbeeld die knappe collega die jou het hof maakt).

Ook een crisis kan zorgen voor een verschuiving binnen de relatie. Denk aan ziekte, een faillissement of, het verlies van een kind. Een crisis verandert niet alleen individuele behoeften, maar ook verwachtingen en rolpatronen binnen relaties. Vooral relaties die gebaseerd zijn op heel specifieke voorwaarden (bijvoorbeeld seksuele aantrekkelijkheid of een bepaalde status) kunnen in zwaar weer komen als er iets in de situatie verandert. Ik denk bijvoorbeeld aan de vrouw die haar man verliet nadat zijn bedrijf failliet werd verklaard. Haar luxueuze leven was voorbij en ze moest heel grote stappen terug doen. Daar was ze niet toe bereid. Ze had al een tijdje een buitenechtelijke affaire met een collega, maar pas na het faillissement vroeg ze de scheiding aan. Ze had nu écht niets meer aan hem.

Hoe beperkter de voorwaarden waarop een relatie is gestoeld, hoe eerder een crisis de relatie kan ontwrichten. Maar dat is zeker geen wet: een crisis kan ‘oppervlakkige’ relaties verdiepen en oude ‘hechte’ relaties breken. Het kenmerk van een crisis is nu eenmaal dat je de uitwerking ervan niet goed kunt voorspellen. De dood van een kindje, een traumatisch ongeluk, ontslag: dit zijn situaties waarin je jezelf opnieuw moet uitvinden en ook de liefdesrelatie krijgt daardoor een nieuwe vorm. En die vorm moet wel bij jullie allebei passen.

Onoplosbare verschillen: weet met wie je in zee gaat

Als karaktertrekken en relatiebehoeften te verschillend zijn (en elkaar niet toevalligerwijs aanvullen) blijft een relatie vaak een gevecht tot het bittere eind. Dat is goed onderzocht. Volgens psycholoog Dan Wile valt ongeveer 70 procent van alle conflicten helaas in de categorie ‘permanent’.

‘Wees gewaarschuwd. Na vier jaar vervolgonderzoek ruziën echtparen nog steeds over precies dezelfde onderwerpen als in het begin.’

Aan sommige onvrede valt prima te werken, aan andere niet. Communicatieproblemen en kleine huishoudelijke geschillen zijn met voldoende goede wil op te lossen, maar grote verschillen in basisbehoeften en persoonlijkheden blijven een probleem. Als je partner wil dat je zijn hobby of interesses deelt, dan kun je daar best voor openstaan. Doe een zeilcursus, pik een housefeestje mee, ga mee naar die parenclub als je het aandurft. Maar als de een van de ander verwacht dat die een fanatiek zeiler, extraverte feestganger of swinger wordt terwijl dat niet bij diegene past, dan hebben ze een onoplosbaar probleem. Partners kunnen best wat meer moeite voor elkaar doen, maar een andere persoonlijkheid zullen ze niet krijgen.

Bij het kiezen van een vaste partner kies je dus onvermijdelijk ook voor een specifieke reeks onoplosbare problemen waarmee je de volgende tien, twintig of vijftig jaar zult worden geconfronteerd. Het heeft geen zin om te wachten tot je partner verandert, want dat zal nooit gebeuren. In goede relaties worden permanente problemen dan ook niet opgelost, maar beide partners zoeken en vinden samen een manier om ermee om te gaan.

Mensen die hun partners proberen te veranderen maken zichzelf en de ander daarmee gek. Het besef dat je partner niet zal veranderen is pijnlijk, maar ook nodig. Intens van elkaar houden betekent helaas niet automatisch dat je goed bij elkaar past.

Een relatie mag aanvankelijk best wat hobbels en strijd geven. Dat kan de onderlinge band juist versterken, maar als de relatie lastig blijft, ben je waarschijnlijk geen goed team. De grootste valkuil is verwachten dat de partner (of jijzelf) ooit alsnog zal veranderen. Dat is meestal ijdele hoop: karaktertrekken veranderen nauwelijks en als dat wel gebeurt, is dat niet noodzakelijk in de juiste richting.

Zoals een oude kennis ooit merkte

Ik ken iemand die van zijn vriendin een onafhankelijke, krachtige vrouw wilde maken, iemand zoals hijzelf. ‘Ga leven, mens!’ zei hij regelmatig tegen haar. Dat gebeurde ook, maar in haar geval betekende dit dat ze een affaire met de buurman kreeg. 

Wat zijn de belangrijkste verschillen die stellen in problemen kunnen brengen:

  • Karakter: partner A is erg extravert en heeft het liefst constant een huis vol bezoek, partner B is introvert en heeft liever rust aan zijn hoofd na het werk.
  • Relatiebehoeften: partner A is bijvoorbeeld liefst altijd samen, terwijl partner B ook graag alleen is.
  • Levensdoelen: partner A wil lol maken en reizen, partner B wil een gezinsleven opbouwen.
  • Communicatiestijlen: partner A zegt het liefst zonder tact waar het op staat, terwijl partner B een meester is in het geven van indirecte en subtiele hints.
  • Behoefte en beleving van seks: partner A wil af en toe, teder en zacht, met voorspel. Je partner wil zo vaak mogelijk, het liefst ruig en hard.
  • Normen en waarden: partners kunnen heel verschillend denken over geld, opvoeding, politiek of religie. Dat wordt des te lastiger als er kinderen in het spel zijn.
  • Opvattingen of houding in het dealen met externe problemen, zoals het verlies van een kind, een verhuizing, een ziekte van een familielid.
  • Individuele psychische klachten van een van beide partners (zoals depressie, trauma, verslaving).
    Uit elkaar groeien (door nieuwe levensfase of persoonlijke ontwikkeling). Het gebeurt vaak dat een partner verandert en dat de relatie (soms haast ongemerkt) steeds verder onder druk komt te staan.

Verschillen zijn er altijd. Sterker nog: ook jij wisselt op al die genoemde aspecten. De vuistregel is: hoe meer en hoe groter de verschillen tussen zijn, hoe belangrijker het is dat jullie je in elkaar kunnen inleven en goed leren communiceren. In de volgende module krijgt het verbeteren van de communicatie dan ook een grote rol.

Wat zijn herkenbare signalen dat een geliefde niet matcht?

De mate waarin je partner integreert in je leven is een goede graadmeter. Als je merkt dat het niet botert tussen je partner en jouw vriendenkring dan is dat geen goed teken. Het netwerk dat jij in de loop van je leven hebt opgebouwd zegt veel over wie je bent, hoe jij jezelf ziet en bij wie jij je thuis voelt. Er bestaat natuurlijk een grote kans dat je je partner ergens in dat netwerk tegenkomt. Zo iemand raakt automatisch in jouw leven geïntegreerd. Hierom hebben vrienden die verliefd op elkaar worden een voorsprong als het gaat om duurzaamheid. Zij kennen elkaar en elkaars omgeving vaak al goed. Nogmaals, een goede partner is vaak ook een goede vriend. Als jouw intimi weerstand hebben tegen je partner, of tegen jullie relatie, dan is dat vaak veelzeggend. Of je vrienden passen niet (meer) bij je of je partner is een misfit.

Nogmaals, een goede vraag om jezelf te stellen bij een partner: stel dat je seksueel niet op hem of haar zou vallen, zouden jullie dan vrienden kunnen zijn? Als het antwoord ‘ja’ is dat een goed teken.

Alleen jij kunt uiteindelijk bepalen of jij een (potentiële) partner de moeite waard vindt om voor te vechten. Als er genoeg affectie, aantrekkingskracht en relatietevredenheid is, kunnen botsende verschillen in persoonlijkheid en relatiebehoeften vaak wel overbrugd worden door goede communicatie. Goede communicatie kan stroeve relaties niet alleen oliën, maar het kan twee partners ook helpen inzien dat ze in de verkeerde relatie zitten. In Module 3 komen we daar uitgebreid op terug. De vuistregel hier is in ieder geval:

Vuistregel: hoe groter de persoonlijke verschillen zijn en hoe lastiger de uitdagingen binnen en buiten de relatie, hoe belangrijker goede communicatie wordt. Goede communicatie is het verschil tussen elkaar begrijpen en tot elkaar komen of de kloof zien groeien.

OPDRACHT
hoe ervaar jij je zoektocht naar de liefde? Welke van bovenstaande obstakels zitten jou vooral nog in de weg? Wat is jouw ervaring met online dating?

 

 

 

Samenvatting

samenvatting hier

Interessant leesvoer

Bestaat de ware of moet je gaan voor een prettig compromis?


‘Wie een mooie, goede en slimme vrouw zoekt, zoekt er niet één, maar drie.’
Oscar Wilde, schrijver

Een knappe vrouwelijke kennis is al meer dan tien jaar single. Onvrijwillig. ‘Er zijn gewoon écht geen leuke, slimme mannen. Ja, behalve een paar die bezet zijn.’ Ze zegt het aldoor, waarbij ze zich niet realiseert hoezeer ze de mannen in haar omgeving beledigt. De mannen die ze wel leuk vindt, zijn bij nadere beschouwing mannen die ze niet goed kent en waarop ze haar fantasieën kan projecteren, zoals buitenlandse filmregisseurs, mysterieuze reizigers of rondtrekkende zakenmensen. Telkens als zo’n man dichtbij is, is er toch iets mis mee. Er is altijd iets mis. Al is het maar dat ze haar iets te graag willen.

Als een nieuwe partner per se aan bepaalde eisen moet voldoen, zoals specifieke looks, een bepaalde status of een dikke portemonnee, dan staat dit de belangrijkste vraag in de weg: kan ik goed met deze persoon opschieten?

Uit onderzoek blijkt: hoe aantrekkelijker en gewilder mensen zijn, hoe meer keuze ze hebben, hoe hoger hun eisen en verwachtingen zijn en hoe lastiger ze zich aan de ander kunnen overgeven. Veel keuze hebben stimuleert een neurotische zoektocht naar de ideale partner. Iemand die alle boxjes tikt. Maar helaas, de weerbarstige praktijk leert: die ideale partner bestaat niet. De meeste mensen komen daar ergens na hun dertigste wel achter. Toch is het lastig de droom los te laten als je opgegroeid bent met romantische sprookjes en irreële fantasieën. Ik ken genoeg volwassen mannen die blijven zoeken naar een vrouw die er standaard uitziet alsof ze van een fotoshoot komt, hun absurdistische humor deelt en graag met hen in de modder wil kamperen. Die vrouwen bestaan alleen in hun hoofd. En die gespierde, lange dokter die Tsjechov leest, het libido van een stier heeft, niet vreemdgaat en een gezin wil… die bestaat ook niet of is al bezet.

Hoe meer keuze, hoe minder liefde?
Neem Manhattan. Daar is meer dan de helft van de mensen alleenstaand. Alleen een Hawaïaans eilandje dat ooit dienstdeed als leprakolonie overtroeft dit New Yorkse stadsdeel. Deze New Yorkers blijken extreem knap en succesvol te zijn. Ook in Amsterdam is momenteel zo’n twee van de vijf mensen tussen de 25 en 40 jaar alleenstaand. Veelal leuke, creatieve, aantrekkelijke singles die in een stad wonen waarvan een groot deel ook leuk, creatief, aantrekkelijk en single is. En van deze mensen wil het merendeel een fijne relatie. Hier klopt iets niet. Natuurlijk, er is sprake van zelfselectie: steden trekken studenten, ambitieuze singles en vrije vogels aan die op het moment dat ze een partner hebben en een gezin willen stichten weer wegtrekken. Dat verklaart een deel van de singles. Maar er is meer aan de hand. Een bekend jampotjes-experiment uit 2000 werpt licht op de zaak. In een vergelijkend warenonderzoek van psycholoog Barry Schwartz werden voor een delicatessenwinkel op de ene dag 24 potjes met verschillende soorten jam uitgestalden op de andere dag zes verschillende. De 24 potjes trokken veel meer aandacht, maar of er nu veel of weinig potjes stonden, geïnteresseerden proefden er toch maar een of twee. Als het op kopen aankwam, werd er bij de uitstalling van zes potjes veel meer jam verkocht dan bij de grote uitstalling. Dit soort meerkeuze-experimenten is met talloze andere producten en activiteiten herhaald. Met steeds dezelfde resultaten.

Psychologen en opvoeders weten allang: geef een mensenbrein veel concurrerende opties en het verlamt. Het kan de gevolgen van alle keuzes niet overzien en vindt daardoor geen van de keuzes bevredigend. Het brein probeert spijt te voorkomen en blijft eindeloos in cirkeltjes ronddraaien. Meer dan vijf of zes opties maakt niet gelukkiger. In een ander onderzoek uit 2002 hield Schwartz nauwkeurig bij hoe werkzoekenden naar een baan zochten. Aan het einde van zijn onderzoek onderscheidde hij twee type mensen: de maximizers en de satisficers. De mensen die stopten met zoeken naar een baan zodra ze er eentje goed genoeg vonden, noemde hij satisficers. Degenen die doorgingen om de allerbeste optie te vinden, noemde hij maximizers. De maximizers bleken uiteindelijk beter betaalde banen te hebben (gemiddeld zo’n 7.000 dollar meer), maar ze waren ook meer gestrest, minder tevreden, vermoeider en neerslachtiger. Ze deden het beter, maar voelden zich slechter. Het is wat Schwartz inmiddels de paradox van de keuze noemt. Elke dag opnieuw worden we geconfronteerd met talloze beslissingen die ons geluk moeten vergroten. Te beginnen met de kleur van het koffiekuipje en eindigend met onze favoriete tv-serie. Ook in ons liefdesleven mogen we improviseren hoe we liefhebben, met wie, hoe lang en hoe vaak.

Onmogelijke eisen saboteren de liefde
Hoe meer keuze we dus hebben in de liefde, hoe hoger we de lat leggen. Vooral als je je als vrijgezel prima financieel redt, een leuk huis hebt en fijne vrienden, dan is er een risico dat je alleen een relatie aan wil gaan met iemand die op alle vlakken ideaal is. Een potje dagdromen is belangrijk en leuk, maar al te romantische idealen kunnen een relatie met iemand van vlees en bloed in de weg staan. In een echte relatie heb je te maken met slechte muzieksmaak, oninteressante verhalen en ochtendhumeuren. Vergelijk de persoon naast je constant met de Soulmate© en je hebt het perfecte recept voor een ongelukkig liefdesleven. Net zo teleurstellend als wanneer ik in de spiegel zou kijken in de hoop daar een NBA-basketballer met het hoofd van George Clooney te zien. Ik ken meerdere mensen die dachten hun zielsverwant te hebben ontmoet, terwijl hun wederhelft daar na een paar maanden toch alweer heel anders over dacht. Die was dan alweer een andere soulmate tegengekomen. Misschien is het nuttig het heilige huisje voorgoed onderuit te halen: de Ware bestaat niet.

Mensen die vasthouden aan het idee dat er één iemand op deze planeet rondloopt die hen compleet vervult, komen bedrogen uit. Een hardnekkig geloof hierin kan goede relaties met kleine gebreken zelfs saboteren en kapotmaken. Ik kwam dit soort stelletjes regelmatig in mijn therapiekamer tegen. Een simpel gebrek aan communicatie kan onoverbrugbaar lijken wanneer een van de twee partners na elke ruzie begint te dagdromen over een ideale zielspartner die in schril contrast staat tot de echte partner. ‘Een soulmate zou wel aanvoelen dat ik mokka-ijs wil en niet van kanoën houd.’ Vooropgesteld, inlevingsvermogen van een partner is een grote pre, maar vaak komen twee partners er ook wel uit als ze beter leren communiceren. Daar is zelden telepathie of een zielsverwantschap voor nodig. In plaats van wachten op de ware, kun je maar beter aan de slag gaan met de mensen die op je pad komen. De kans bestaat natuurlijk dat jullie ooit weer uit elkaar gaan, maar misschien is dat zo erg niet. Geniet ervan zolang het kan. Elke relatie of ontmoeting leert je iets over jezelf en brengt je dichter bij degene die je daarna misschien de Ware zou kunnen noemen. Maar of je ooit een bevredigende oplossing vindt voor tegenstrijdige relatieverlangens?

Liefdesrelaties: ga voor een prettig compromis
Dagdromers, new agers en perfectionisten zullen het misschien betwisten, maar het hele universum is een compromis. Perfectie bestaat niet. Jij en ik zijn levende compromissen. Al het leven is gecreëerd door tegenstrijdige verlangens. Ons lichaam alleen al bestaat uit systemen die geëvolueerd zijn om het tegenovergestelde te doen en willen:

Als jij een appel uit de fruitschaal haalt dan is er een set spieren die de arm strekt en een andere set die de arm samentrekt. Beide spiersystemen staan altijd op stand-by in enigszins actieve toestand. Je ademhaling, hartritme en bloedsomloop worden ook door twee tegenstrijdige systemen in gang gehouden: het sympathisch en parasympathisch zenuwstelsel. Het eerste is bedoeld om je lichaam voor te bereiden op actie (vechten of vluchten) en het tweede is gemaakt om jou weer te kalmeren.

Psychologisch gezien is jouw gedrag ook door twee tegenstrijdige systemen te verklaren: eentje dat jou motiveert om actief je doelen na te jagen (en daarvoor positieve gevoelens en verlangens in je losmaakt) en een ander dat jou voor gevaar wil behoeden door negatieve emoties en terugtrekkende reflexen. Nuttig om te weten is dat het tweede systeem krachtiger is dan het eerste, omdat het zo jouw overleving beter kan garanderen. Niet de liefde, maar de angst regeert. En dat maakt de liefde ook zo bijzonder.

Door deze tegenstrijdige verlangens zullen we wellicht nooit helemaal bevredigd zijn in een relatie. En niet alleen een relatie verandert, ook onze eigen behoeften en verlangens veranderen continu.
We willen zowel de passie en seksuele spanning van het prille begin, als de vanzelfsprekendheid van een duurzame relatie. Iemand met een hevige verliefdheid of nieuwe vlam kan last hebben van angst en onzekerheid, terwijl een ander in een langdurige stabiele relatie juist spanning en passie mist. Zo brengt elke fase in een relatie lusten en lasten met zich mee.

Hoe meer we die botsende verlangens in een en dezelfde relatie bevredigd willen zien, hoe lastiger we het onszelf maken. Er zijn geen gemakkelijke oplossingen. Als jij gewend bent aan een losbandig leven waarbij je geniet van verschillende sekspartners, dan kun je het moeilijk krijgen als jouw droompartner monogamie verwacht. Misschien niet direct, maar wel in een later stadium wanneer de seksuele nieuwsgierigheid is getemperd. Sommigen zien het als de oplossing om vreemd te gaan, maar daarmee saboteren ze de intimiteit. Eerlijkheid en een gevoel van connectie gaan hand in hand. Ik ken steeds meer mensen die experimenteren met een open relatie, maar dat betekent dat de partner daar ook echt voor open moet staan. Als dat niet het geval is groeit zo’n relatie na verloop van tijd scheef.

Sommige eigenschappen kunnen per definitie niet in één mens bestaan en sommige combinaties van eigenschappen komen weinig voor. Lieve, zorgzame, empathische mannen worden bijvoorbeeld niet snel succesvol en rijk; daar heb je nu eenmaal ook een beetje competitiedrang, frustratie en agressie voor nodig. Mannen die zorgzaam én succesvol en rijk zijn, zijn vaak bezet of hebben een grote keuze aan vrouwen en stellen hoge eisen. Een partner met een hoog libido geeft fantastische seks, maar maakt vreemdgaan ook waarschijnlijker. Iemand die succesvol is in zijn werk, heeft vaak minder aandacht voor zijn partner. Een mooi uiterlijk maakt dat je minder hoeft te leunen op een leuke persoonlijkheid. Wie intellectueel en goed belezen is, hecht waarschijnlijk minder aan het hebben van een strak, mooi lichaam. De ene neiging wedijvert met een andere. Zo is de natuur ‘gebouwd’.

Iedere partner kan op een bepaald moment ziek worden, slaapgebrek hebben, of niet lekker in zijn vel zitten, en daardoor dus minder aantrekkelijk zijn dan in het prille begin. En dat geldt ook voor jou. Als je voor elkaar gekozen hebt dan heb je, tot op zekere hoogte, de plicht om er iets van te maken. Je hoeft geen masochist te zijn, maar het is zonde, en ook niet erg eerlijk om bij de minste tegenslag de handdoek in de ring te gooien. De volgende partner heeft ook schaduwkanten. Doe tenminste voor een bepaalde tijd je best om de relatie te laten slagen. Dat voorkomt ook spijt als jullie het uitmaken.

Het is in ieder belangrijk in te zien te dat juist het hardnekkig zoeken naar de beste optie ons ongelukkig houdt. Al die eindeloze mogelijkheden die we voor onszelf gecreëerd hebben, helpen niet om liefde, saamhorigheid en vreugde te laten ontstaan. De diepere les: om liefde een kans te geven moeten we – in ieder geval af en toe – stoppen alle opties eindeloos te blijven overwegen en onze zoektocht naar de Perfecte Partner staken: geluk is niet kúnnen kiezen, geluk ís kiezen.

Het geheim van geluk in de liefde is misschien wat ontnuchterend: stel prioriteiten in wat je wilt in een partner, verwacht niet te veel van de ander en geniet van wat er wel is. Dankbaarheid is, zoals je later zult lezen, een belangrijk goed in liefdesrelaties. Lastig voor de perfectionist of romanticus, maar niet ondoenlijk. Mettertijd stellen we harde eisen en prioriteiten bij. Dat gaat vaak vanzelf wanneer de realiteit onze dromen corrigeert. Uiterlijke schijn en status worden steeds minder belangrijk en de beperkingen – als ze eenmaal zijn geaccepteerd – komen de liefde soms zelfs ten goede.  

 

 

 

 

De stoelendans: waarom het zo lastig is die ene te vinden


Simpele metaforen kunnen helpen om ingewikkelde situaties uit ons echte leven begrijpelijk te maken. Laten we een liefdesrelatie daarom eens vergelijken met een stoel. Misschien heb je er nooit zo over nagedacht, maar een goede stoel (of bank) in je huis is extreem belangrijk: je brengt er namelijk een groot deel van je dagelijkse leven op door. Lezend, tv-kijkend, gesprekken voerend, nadenkend, etend, sudoku’s makend. Een goede stoel is niet te zacht, niet te hard, heeft voldoende ruggensteun en bewegingsvrijheid enzovoorts. Een slechte stoel verpest je rug, je humeur, je concentratievermogen en je productiviteit. Belangrijk dus om zorgvuldig te kiezen. Bij de keuze voor een stoel voel je gelukkig al na een paar minuten of deze comfortabel genoeg is om er een hele film op uit te kijken.Hoe lastig is het om een goede stoel te vinden? Dat ligt eraan wat je verder nog van de stoel verwacht (en de stoel van jou).

Complexiteitsniveau 1: ‘Ik wil een stoel die lekker zit.’
Stel dat je niks geeft om looks, uitstraling, merk of materiaal: het belangrijkste criterium is dan of de stoel comfortabel is. Comfortabel genoeg om er een groot deel van je dagelijkse leven op te slijten. Als je op stoelenjacht gaat, zijn er grofweg drie mogelijke scenario’s:

  • Ja. Deze stoel zit goed. Houden!
  • Nee. Deze stoel veroorzaakt ongemak en rugpijn. Weg ermee!
  • Misschien. Deze stoel is een twijfelgeval.

A. Zit de stoel goed? Niets aan doen, rustig blijven zitten. De stoel blijft. B. Geeft de stoel rugpijn? Auw, vervelend, toch is de diagnose makkelijk gesteld: de stoel veroorzaakt pijn en moet terug. C. En dan heb je de stoelen uit de twijfelcategorie: die zijn het lastigst. Ligt het aan de stoel of moet je gewoon nog even wennen? Om zeker te zijn dat je de juiste beslissing neemt zou je hem een tijdje kunnen testen.
Dit lijkt simpel, maar de meeste stoelenjagers hebben meer verwachtingen dan alleen zitgemak. Dat compliceert de keuze.

Complexiteitsniveau 2: ‘De stoel moet ook stofvrij, goedkoop, roodbruin, duurzaam en… zijn.’
Misschien wil je dat de stoel bij de rest van je interieur past. En dat ie makkelijk schoon te maken is. En stofvrij, want je hebt last van stofmijt. O ja, ook wil je dat de stoel duurzaam en ecologisch is gemaakt, het liefst in Zuid-Amerika. Elk selectiecriterium dat je toevoegt verkleint de kans dat je simpelweg tevreden bent met een stoel, zelfs als hij heerlijk zit.

Complexiteitsniveau 3: ‘Wil ik de stoel morgen nog wel?’
Laat er tijd overheen gaan en je merkt dat alles in het leven onvoorspelbaar en veranderlijk is. Inclusief wijzelf. Onze verlangens, angsten, obsessies en verliefdheden zijn nogal vluchtig en wisselend van aard. Ze kunnen dagelijks, wekelijks, maandelijks en jaarlijks veranderen. Als je ziek bent of door je rug bent gegaan, wil je een comfortabele stoel. Als alles goed gaat of als je bezig bent andere ambities uit te leven, dan past een luxe stoel met de juiste uitstraling misschien beter bij je.

Complexiteitsniveau 4: ‘Ik wil alleen die Ene Speciale Stoel die mij kriebels geeft.’
Behalve dat de stoel aan functionele criteria moet voldoen, willen we de stoel echt leuk vinden: dat hij ons emotioneel raakt. Een stoel kan aan alle voorgaande eisen voldoen, maar toch ben je er niet enthousiast over. En andersom kan je in je zoektocht ineens een stoel tegenkomen die compleet anders is dan je voor ogen had, maar die jou wel vlinders in je buik geeft. Hij is misschien te duur, zit niet geweldig en past eigenlijk totaal niet bij je interieur, maar toch: deze stoel MOET je gewoon hebben! Verliefdheid laat ons blindstaren op de verkeerde dingen. We raken gehecht aan stoelen die ons rugpijn geven bijvoorbeeld.
De realiteit van ons liefdesleven is helaas nóg een héél stuk ingewikkelder.

Complexiteitsniveau 5: ‘Oh jee, de stoel verwacht dingen van mij!’
Behalve wisselende en tegenstrijdige verlangens in onszelf, hoefden we ons tot nu toe niet druk te maken over wat de stoel er zelf van vindt. Je kunt hem gebruiken en misbruiken zoals het je blieft. Maar mensen van vlees en bloed hebben een bewustzijn. Misschien vind jij dat jullie een match zijn, maar de ander niet. Dat behoeftes wederzijds moeten zijn, verkleint je kansen op een fijne relatie aanzienlijk. Bij een dode stoel hoef je maar eenmalig goed te onderhandelen over de prijs, daarna is hij van jou en mag je ermee doen wat je wilt. Bij een mens van vlees en bloed blijf je bezig. Een gelijkwaardige relatie is eigenlijk één doorlopende onderhandeling waarin je constant aan het checken bent of jullie wensen genoeg met elkaar overeenkomen.

  • ‘Vind je het oké als ik deze keer de verjaardag van je moeder skip?’
  • ‘Mag ik nu eens de afstandsbediening?’
  • ‘Ik vind de buurman aantrekkelijk.’

Het feit dat een liefdesrelatie wederzijds moet zijn injecteert een hele reeks aan complexe gevoelens: verlatingsangst, angst om te kwetsen, bindingsangst, wantrouwen, jaloezie, wrok, boosheid, schuldgevoel en schaamte. Misschien dat daarom sommige mensen een relatie met hun hond of kat (of misschien zelfs een pop of robot) verkiezen boven een liefdesrelatie. Een gelijkwaardige partij triggert angst en onzekerheid.
Oké, genoeg stoelmetafoor! Je snapt de boodschap inmiddels: het is extreem lastig een leuke, passende partner te vinden (die jou ook wil), laat staan om daar vervolgens een fijne relatie mee te onderhouden die jaren duurt.