Jouw account | Logout | SESSION MADE? =

Communicatie Eerlijkheid en liegen

Welkom bij de speciale module over liegen. Kleine waarschuwing: deze module is een pleidooi voor eerlijkheid. Dat is niet omdat we moraalridders zijn, maar omdat de voordelen van eerlijkheid mogelijk groter zijn dan je verwacht. Oordeel vooral zelf.

Inhoudsopgave

Inleiding: de kracht van eerlijkheid

‘Ik ben niet van slag omdat je tegen me hebt gelogen, ik ben van slag omdat ik je vanaf nu niet meer kan vertrouwen.’
 Friedrich Nietzche, filosoof

Deskundigen schatten dat we in 10 tot 30 procent van onze communicatie bewust de waarheid verdraaien. De redenen daarvoor liggen voor de hand: pleasen, schaamte voorkomen, fouten verhullen, voordeeltjes halen of confrontaties vermijden. De verleiding om te liegen ligt altijd op de loer. Omdat we onszelf graag als ‘eerlijk en aardig’ zien, praten we onze oneerlijkheid meestal goed. ‘Ach, als de ander er niet achter komt, wie doen we er dan eigenlijk kwaad mee?’ Laten we ons eens eerlijk afvragen of dat écht zo is. En heb jij er zelf ook echt zo veel aan als je denkt?

Onze definitie van liegen: je liegt wanneer je bewust anderen misleidt op het moment dat zij eerlijkheid verwachten. Dat doe je wanneer je probeert een ander iets te laten denken, waarvan jij weet dat het niet waar is. Daar horen leugentjes om bestwil dus ook bij.

Natuurlijk kun je tegelijkertijd eerlijk zijn en er toch volkomen naast zitten. Je kunt jezelf voor de gek houden en daarmee ook anderen, terwijl je toch nobel bent in je streven. Het gaat om de intentie die je erbij hebt. Je bent eerlijk als je naar beste wil de inhoud van wat jij gelooft representatief probeert over te brengen. Dat hoeft uiteraard niet volledig, door een oneindige stroom aan openhartigheid en details over de ander uit te storten, maar je weet heus wanneer de ander informatie van jou verwacht die jij verzaakt te geven. Dit zijn de twee signalen:

  • Je geweten begint te knagen (als je tenminste geen psychopathische inslag hebt).
  • Je moet moeite doen om die onwaarheid – nu en in de toekomst – te onthouden en te beschermen tegen ontmaskering.

Zelfs met deze definitie blijft de grens tussen leugen en eerlijkheid vaag. Sommige misleiding bestaat uit geslijm of veelzeggende stiltes, andere uit verscheurde documenten en hele complotten waarin ook kennissen en vrienden betrokken zijn. Niet zeggen wat je weet kan net zulke nare gevolgen hebben als actief de werkelijkheid verdraaien. Je kunt trouwens ook de waarheid gebruiken om te misleiden.

Daar heb ik (M) mezelf ook schuldig aan gemaakt.

De ander: ‘Hee, waarom was je niet op mijn afscheid? Je zou komen?’
Ik: ‘Het was een rare week, veel werken, en toen werd ik nog ziek ook!’

En wat ik zei klopte feitelijk, maar het heeft allebei niets te maken met waarom ik er niet was: ik had gewoon geen zin en was níét ziek op de dag van het afscheidsfeest zelf.

Er zijn een paar belangrijke redenen waarom eerlijkheid zo krachtig is en zowel je leven als relaties zuivert.

Eerlijk zijn voelt goed en verbetert je relaties

Relaties worden oppervlakkiger door je gevoelens, wensen en angsten niet te bespreken. Intimiteit, eerlijkheid, kwetsbaarheid en groei van de relatie hebben veel met elkaar te maken. Als jij jouw gedachten, gevoelens en beweegredenen voor de ander verstopt, blijven die van de ander vaak ook voor jou verborgen. Intimiteit en vertrouwen vragen om wederkerigheid. Mensen spiegelen elkaar daarin. Als jij open en kwetsbaar bent, is het uitnodigender voor de ander dat ook te doen. 

Uit onderzoek blijkt dat zelfs de grootste leugenaars uitwisselingen van eerlijkheid meer waarderen dan communicatie waarin ze de boel verdraaien. En dat is niet meer dan logisch. Een echte band bestaat bij de gratie van wederzijds vertrouwen en transparantie. Dat geeft een uitermate goed gevoel, meetbaar in de hersenen als het hormoon oxytocine. Liegen saboteert dit gevoel en rooft energie: je bouwt een figuurlijke muur tussen jou en de ander. In veel gevallen eentje die om onderhoud en versterking vraagt, en dus om een goed geheugen.

Zelfs simpele leugens compliceren je leven

Zelfs de meest onschuldige leugen (‘Leuk zo’n lezing.’) vraagt vaak om een vervolgleugen (‘Oh, of ik volgende week mee ga? Dan kan ik toevallig niet. Volgende keer misschien.’).

Zelfs in goede, intieme relaties kan wantrouwen om iets lulligs (zoals een dubbelzinnig sms’je aan een derde) uitgroeien tot een monster als twee partners elkaar vervolgens niet weten gerust te stellen. Eén keer liegen kan maken dat iemand je nooit meer helemaal vertrouwd.

Kleine leugentjes plaveien de weg voor het grote bedrog

In de praktijk zijn grote leugens en dubbellevens het resultaat van een simpele vuistregel die iemand zichzelf ooit heeft aangepraat: ‘Ach, wat niet weet wat niet deert, zo erg is het niet als ik …’ Het gevaar van de glijdende schaal. Dubbellevens, verslavingen en grove leugens krijgen vaak vrij spel om in alle rust uit te groeien, puur omdat niemand ervan op de hoogte was. Iemand die met zichzelf heeft afgesproken eerlijk te zijn en dit ook nakomt, kan zijn leven niet op zo’n manier laten ontsporen. 

Liegen saboteert mogelijkheden tot verbetering

Stel een vriend of vriendin vraagt jou eerlijk te zijn over – pak ‘m beet – jullie relatie, een nieuw kapsel of iets dat hij/zij gemaakt heeft. En stel dat jij daar wel iets kritisch over te zeggen hebt. Veel mensen vinden het betuttelend en zelfs arrogant om écht eerlijk te zijn. Ze denken iets als:

  • ‘Wie ben ik om te zeggen dat dit kapsel haar niet staat?’
  • ‘Wie ben ik om te zeggen dat ik haar speech een tikkeltje te saai vindt?’
  • ‘Wie ben ik om te zeggen dat ik hem de laatste tijd nogal een zeur vindt. ’

Vervolgens komen ze met een leugentje om bestwil. Begrijpelijk, maar je kunt deze vragen natuurlijk prima omdraaien: wie ben jij als vertrouweling om het níét te zeggen? Hoe zou jij het vinden als jij eerlijke feedback wilt om jezelf of je prestaties te verbeteren. Heb jij – als je er echt bij stil staat – liever valse geruststelling of eerlijke feedback? Door te liegen ontneem je anderen een waardevolle kans iets te leren en hun situatie te verbeteren. En je ontneemt elkaar een kans om jullie relatie te verbeteren.

Kortom: liegen compliceert ons leven onnodig, het vergiftigt intieme relaties met wantrouwen en we beroven de ander van de mogelijkheid om gepaste actie te ondernemen op wat wij (stiekem wel) als de werkelijkheid zien. Daarbij kunnen kleine, onschuldige leugentjes uiteindelijk leiden tot groter bedrog en zelfs onhoudbare dubbellevens. En als je uiteindelijk verstrikt bent in een web van leugens, is het vaak lastig te reconstrueren waar het nou echt misging. Welke leugen was funest? Waar ging ik echt te ver? Het meest simpele antwoord is: bij de allereerste, kleine leugen. Als je die had voorkomen, had het allemaal anders kunnen lopen.

In deze module gaan we er dieper op in. Als er één aspect is dat jouw leven in korte tijd drastisch kan verbeteren is het: met jezelf afspreken om eerlijker te zijn.

 

Kleine leugentjes plaveien de weg naar het grote bedrog

Veel mensen durven niet eerlijk te zijn tegen hun partner omdat de waarheid soms écht pijnlijk en lelijk is. Niemand hoeft ze te vertellen wanneer dat zo is:

  • Regelmatig vreemdgaan met een collega.
  • Stiekem gokken en schulden maken

Deze categorie leugens laat doorschijnen dat iemand egoïstisch iemand bezig is. Dit zijn de leugens waarbij iemand de eigen verlangens en belangen boven die van de partner stelt. Eerlijkheid hierover brengt de relatie terecht in gevaar. Er bestaat zelfs grote kans dat de relatie voorbij is als de partner erachter komt. Hoe erg het uiteindelijke resultaat soms ook is…

In de praktijk zijn grote leugens en dubbellevens het resultaat van een simpele vuistregel die iemand zichzelf ooit heeft aangepraat: ‘Ach, wat niet weet wat niet deert, zo erg is het niet als ik …’

Dat is het gevaar van de glijdende schaal. Dubbellevens, verslavingen en grove leugens krijgen vaak vrij spel om in alle rust tot een monster uit te groeien, puur omdat niemand ervan op de hoogte was. Iemand die met zichzelf heeft afgesproken eerlijk te zijn en dit ook nakomt, kan zijn leven niet op zo’n manier laten ontsporen omdat hij/zij gecorrigeerd wordt door de omgeving. Als je je zoveel mogelijk aan de werkelijkheid houdt, hoef je ook niks te onthouden. Leugens daarentegen, hoe klein ze ook zijn, moet je keer op keer tegen ontmaskering beschermen. Daarom groeien ze.

Zoals toen met die workshop

‘En, vond je mijn workshop goed? ’
‘Euh, ja super. Mensen waren erg tevreden, hoorde ik.’
‘Ah top, dankjewel. Zeg, kun je mij aan jouw connectie X aanbevelen en een ontmoeting regelen?’
‘Uhm, ja,… ik zal eens denken of ik uh… tuurlijk.’
‘Super, ik mail je nog.’

Ik (M) ben, net als veel mensen, conflictmijdend van aard. Een pleaser. Ook in intieme relaties. Dat heeft – achteraf gezien – voor onnodige drama’s, teleurstellingen en misverstanden gezorgd. Ik heb daarom weer veel situaties vermeden en kansen gemist puur omdat ik het heel lastig vond om anderen en mezelf in een ingewikkelde situatie te brengen. Dat veranderde toen ik leerde dat:

  • Je ongemakkelijke en gênante waarheden op een verteerbare manier kunt brengen (zonder te liegen).
  • Eerlijk zijn, ook als het op de korte termijn strijd geeft, werkt op de lange termijn zuiverend op je relaties en leven.
  • Andere mensen vaak meer op je lijken (en je beter begrijpen) dan je van tevoren vermoedt.

Vooral dat laatste inzicht is makkelijk te missen: als jij jouw beweegredenen verstopt, blijven die van de ander vaak ook voor jou verborgen. Intimiteit en vertrouwen vragen om wederkerigheid. Mensen spiegelen elkaar daarin. Als jij open en kwetsbaar bent, is het uitnodigender voor de ander dat ook te doen. Relaties worden oppervlakkiger door je gevoelens, wensen en angsten niet te bespreken. Intimiteit, eerlijkheid en kwetsbaarheid hebben veel met elkaar te maken.

Verstoppertje spelen: wie ben je eigenlijk?
Mensen die veel liegen zijn meestal geen slechte of gemene mensen. Vaak zijn het zelfs lieve, conflictmijdende mensen die ooit misschien goede redenen hadden om systematisch te liegen.

Neem het voorbeeld van Joey

Ik (M) had een homoseksuele cliënt die uit angst voor zijn streng religieuze ouders van jongs af aan had geleerd om de essentiële dingen over zichzelf totaal te verzwijgen. Rond zijn vijfentwintigste was zijn leven een totale leugen – verloofd met een vrouw, werkend in een baan waar hij niet thuishoorde, ontspanning vindend in darkrooms. Verstoppertje spelen was een levensstijl voor hem geworden. Op een gegeven moment had hij ondanks de verloving met een vrouw een stiekeme affaire met zijn mannelijke collega, die hij ook weer bedroog met andere mannen. Zijn leven was een zootje. Het kaartenhuis stortte in toen de collega – de man waarvan hij echt hield – erachter kwam en hun relatie verbrak. Pas toen is hij hulp gaan zoeken om zijn leven op de rails te zetten.

Toegegeven, deze transparantie is niet altijd eenvoudig. Bijvoorbeeld: homoseksueel of atheïst zijn in een gezin of cultuur waarin dat wordt afgekeurd, is een stuk lastiger dan wanneer de omgeving daar geen problemen mee heeft. Je seksuele wensen uiten is lastig als je weet dat jouw partner daarvan walgt.

Hoe meer jouw meningen, verlangens en slaapkamergedrag overeenkomen met wat in jouw (sub)cultuur, familie, relatie of vriendenclub algemeen aanvaard is, hoe makkelijker het is om daarover eerlijk te zijn.

Als we een andere mening hebben dan de rest, dan zullen we onbewust proberen gemeenschappelijke grond te vinden met de heersende opinie. Genoeg groepsdruk (en cognitieve dissonantiereductie) kunnen zelfs de meest onafhankelijke individuen tot een modelburger maken. Meedoen is vaak meer belonend en een stuk eenvoudiger dan rebelleren. Maar lang niet altijd zaligmakend. De ‘moeilijke’ weg kiezen is vaak een bevrijding. Iemand die te weinig ruggengraat heeft ontwikkeld om te zeggen wat hij écht vindt, mist waarschijnlijk iets heel essentieels in zijn leven: een diepe, intieme, en kwetsbare band met anderen. En dat gebrek aan connectie zie je helaas ook in veel liefdesrelaties terug.

De meeste mensen hoeven gelukkig niet uit zo’n diepe, donkere kast te kruipen, maar verstoppen zich wel (onnodig) in hun relaties. Ze doen geen dingen die het daglicht niet verdragen, maar laten belangrijke verlangens en behoeften in hun relatie onbesproken.

Identiteitsproblemen
Als liegen eenmaal een gewoonte is geworden, ben je jezelf aan het verstoppen. En dat is, als je het bij voldoende mensen doet, een goed recept om eenzaam, onbegrepen en ongelukkig te worden. Het wordt bovendien lastiger een coherent zelfbeeld te hebben: je gedraagt je anders in het bijzijn van anderen dan hoe je echt bent. Dat is verwarrend. De ander reageert niet op jou, maar op een onechte versie die jij van jezelf laat zien. Mensen die veel liegen hebben dan ook vaak problemen met hun identiteit: ze weten eenvoudigweg niet meer wie ze nou echt zijn. Hoe minder maskers je hebt, hoe makkelijker en transparanter je leven daardoor wordt. Mensen weten wat ze aan je hebben en jij weet eerder wat jij aan anderen hebt.

Het gevaar van leugentjes om bestwil

Leugentjes om bestwil worden door de meeste mensen geaccepteerd en zelfs gepropageerd als fatsoenlijk. We gaan ervan uit dat de waarheid vaak onnodig pijnlijk is en dat we de ander daarmee niet zouden moeten kwetsen. Zelfs als we weten dat die ander daar veel aan zou kunnen hebben. In dit gedeelte vragen we ons af hoe nuttig leugentjes om bestwil zijn.

Kleine valse beloften: de eerste zonde

Veel mensen willen geen spelbreker zijn en zeggen iets waarvan ze denken dat de ander (of de situatie) dit van ze verwacht. Kleine valse beloften bijvoorbeeld hebben de schijn van een afspraak, maar dat zijn het niet. Vaak zit er al een ontsnappingsmogelijkheid in. Ze klinken vaak ongeveer zo:

  • ‘Ja, laten we snel een weekendje samen plannen, we hebben het er nog over.’
  • ‘Kleine kans dat ik zaterdag al iets heb, maar anders ben ik er natuurlijk gewoon bij.’

Het gevaar van de kleine valse belofte is dat het zo makkelijk én onschuldig is. Je zegt gewoon wat de ander nú wil horen. Op die manier geef je de ander een goed gevoel, een bevestiging van de continuïteit van jullie band en je wordt er zelden direct en helemaal op afgerekend als je het uiteindelijk niet nakomt. Je komt er bijna altijd mee weg zonder direct aan gezichtsverlies te lijden, en er is genoeg tijd om het de volgende keer wel goed te doen.Toch?

In de praktijk kan de kleine valse belofte echter een lege gewoonte worden waarmee je het vertrouwen beschadigt. Langzaam maar zeker vergiftig je de band met toenemende irritatie en ergernis.

Kleine valse beloften laten de ander zien dat je eigenlijk onberekenbaar bent: ofwel je hebt weinig zelfkennis ofwel je woorden hebben weinig betekenis. De oplossing is simpel, maar vergt waarschijnlijk wel wat oefening: pas je gedrag aan de inhoud van je woorden aan, of je woorden aan je (voorgenomen) gedrag.

Woorden en daden laten overeenkomen kan best lastig zijn: ‘Nee’ zeggen tegen afspraken of ‘vrienden’ waar je geen zin in hebt, kan uiteindelijk maken dat bepaalde mensen en rituelen voorgoed uit je leven verdwijnen. Misschien kom je erachter dat je veel dingen tegen je zin doet, puur om anderen te behagen. Maar wie help je daar precies mee?

Niet meer liegen (tegen jezelf en anderen) is de snelste en beste manier om je leven en relaties op orde te krijgen en aan je ja karakter te bouwen. Beloften en verwachtingen nakomen is goed voor het creëren van vertrouwen en goede relaties. Onderzoek laat het zien: mensen die afspraken te weinig naleven, worden als incompetenter of ongeïnteresseerder gezien. Wees daarom zuinig met royale beloften en impulsieve toezeggingen. Zelfs als mensen denken dat je het goed bedoelt, krijgen ze toch het gevoel niet van jou op aan te kunnen.

Leugentje om bestwil: wiens bestwil precies?

In sommige situaties gaan we ervan uit dat de werkelijkheid écht verborgen moet blijven. Bijvoorbeeld als je geliefde vraagt: ‘Vind je mij dik in deze jurk?’ De meeste partners horen daar een bevel in: ‘Zeg me dat je me aantrekkelijk vindt en van me houdt.’ Het is altijd goed om tussen de regels te lezen wat iemand nou precies vraagt, maar de angst om iemand te zeggen wat je vindt is vaak ongegrond. Vooral wanneer iemand écht om jouw feedback vraagt, ontloop je jouw verantwoordelijk als partner of vriend(in) door niet te zeggen wat je écht vindt..

Sam Harris komt in zijn boek Lying met een mooi voorbeeld.

Sam zat ooit met een goede vriend bij diens zwembad toen deze hem vroeg: ‘Zeg eerlijk, vind je mij dik?’ De vriend – waarschijnlijk op zoek naar geruststelling – kreeg van hem te horen: ‘Nou ja, niemand zal jou nawijzen in de trant van: gut, moet je die dikzak nou eens zien, maar als ik jou was zou ik zo’n tien kilo’s willen afvallen.’ De meeste mensen zouden zich er met een leugentje om bestwil van af hebben gemaakt: ‘Nee joh, maak je geen zorgen om een beetje babyvet. Je ziet er prima uit.’ Daarmee was de kous waarschijnlijk af geweest. In dit geval gebeurde er iets anders. De vriend was het met Sam eens en besloot ter plekke om iets aan zijn overgewicht te doen. Een paar maanden later was hij op zijn oude gewicht. Er was zo’n twaalf kilo af. Zowel de vriend als Sam hadden voor het gesprek niet kunnen bedenken wat het gevolg van deze eerlijkheid zou zijn.

Veel mensen vinden dit soort eerlijkheid moralistisch, betuttelend en zelfs arrogant.

  • ‘Wie ben ik om te zeggen dat mijn vriend te dik is?’
  • ‘Wie ben ik om te zeggen dat ik het toneelstuk van mijn vriendin niet mooi vind?’
  • ‘Wie ben ik om te zeggen dat ze maar beter een andere partner kan vinden?’

Je kunt deze vragen natuurlijk prima omdraaien: wie ben jij als vertrouweling om het níét te zeggen? Hoe zou jij het vinden als jij eerlijke feedback wilt om jezelf of je prestaties te verbeteren. Heb jij – als je er echt bij stil staat – liever valse geruststelling of eerlijke feedback? Door te liegen ontneem je anderen een waardevolle kans iets te leren en hun situatie te verbeteren.

Eerlijk zeggen wat je vindt, betekent uiteraard niet dat jij de waarheid in pacht hebt, maar wel dat je de ander jouw kijk op de zaak geeft. Als jij denkt dat iemand beter af is door jouw versie van de werkelijkheid te kennen dan hebben jullie uiteindelijk hetzelfde doel: het verbeteren van andermans leven. Misschien wel het leven van iemand die jou dierbaar is.

 

Opdracht: je communicatie verhelderen, altijd en overal
Hoe zit dat  bij jou? Neem je eigen en andermans gesprekken onder de loep: wat doe jij eigenlijk om jouw communicatie te verduidelijken? En wanneer doe je het wel? En wanneer niet?

Waarschuwing: maak onderscheid tussen mening en waarheid

Een kleine waarschuwing is hier wel op z’n plaats. Het is niet onze bedoeling de moralist uit te hangen en joe ye vertellen hoe je jouw leven moet leven. Ook willen we het jouw omgeving niet aandoen dat je een waarheidsprediker wordt. We willen jou vooral op de (onvoorziene) nadelen van de leugen wijzen. Er zijn uiteraard ook nadelen aan eerlijkheid. Daarom hier een paar belangrijke nuances.

Als je jouw ‘waarheid’ niet met een beetje tact en nuance brengt, kan het je relaties juist beschadigen. Veel ‘eerlijke’ mensen worden gezien als vervelende betweters. Eerlijk zijn’ is wat ons betreft niet synoniem voor ‘de moralist uithangen!

Pas op met ongevraagd advies
Het gaat er natuurlijk níét om te pas en te onpas je intimi ongevraagd advies te geven en hen rot te laten voelen. Een beetje zelfcensuur en nadenken over wat de relevante kern van jouw waarheid is en hoe je die het best kunt brengen, hoort daarbij. Er zijn verschillende manieren om dezelfde waarheid te brengen en ze zijn niet allemaal even goed of nuttig.

In de meeste situaties is er een waarheid te vinden die jullie bindt in plaats van uit elkaar drijft. Als het gaat om je partner dan is de achterliggende waarheid dat je van hem/haar houdt en ofwel jullie relatie wilt verbeteren ofwel de ander (uiteindelijk) gelukkiger en succesvoller te zien. En als dat niet zo is, dan zit je waarschijnlijk in de verkeerde relatie.

Hier nogmaals de communicatieregel: spreek voor jezelf.

Wil je dat je partner iets van je aanneemt? Vermom jouw wensen niet door te doen alsof ze van een ander zijn en verwoord ze niet alsof het algemene waarheden zijn. Deze trucs lokken onnodig een discussie uit. Het is daarbij oneerlijk, want je vermijdt te zeggen wat jíj van je partner vindt of verwacht.

Liever niet doen zoals Manon:
‘Het is voor je eigen bestwil om minder te drinken. Mijn moeder zei laatst ook dat je er verrot uitzag.’
‘Wat? Je moeder? Die ziet er zelf uit als een zombie. Het is mijn leven, ik doe verdomme wat ik zelf wil.’

Spreken vanuit je eigen wensen of zorgt voor een eerlijker gesprek:

‘Ik zou graag willen dat je iets minder drinkt als we samen uit zijn, ik vind je zó vervelend doen en jouw katers geven mij ook hoofdpijn.’
‘Huh? Heb jij daar dan last van? Ik dacht dat ik de enige was.’

Door stelselmatig de persoonsvorm ‘ik vind’ te gebruiken doe je de relatie veel plezier. Het is voor je partner veel makkelijker om positief en duidelijk te reageren als jij je niet verschuilt achter indirect, verhullend taalgebruik. ‘Men vindt’, ‘Het is’, ‘Iedereen weet’, ‘Je weet best’, ‘Dat doe je gewoon niet’. Het gesprek neemt hierdoor al snel de vorm aan van een discussie.

Verwar jouw subjectieve mening niet met objectieve werkelijkheid
Mensen die hun waarheid als ‘de waarheid’ zien en die daarom graag opdringen aan anderen zijn vaak wel eerlijk, maar vergeten vaak dat die werkelijkheid in veel gevallen nogal relatief is. Eerlijkheid klinkt vaker als ‘Ik weet het niet’ dan ‘Ik weet precies hoe het zit.’ Let op het verschil tussen onderstaande uitspraken:

1. ‘Ik vind je speech nu nogal technisch en daardoor minder inspirerend dan het zou kunnen zijn… Ik zou er denk ik wat persoonlijke anekdotes aan toevoegen.’
2. ‘Nee sorry, je verhaal heeft geen flow. Hou maar op, het is poepsaai. Ik zeg gewoon eerlijk hoe het is.’

‘Gezonde eerlijkheid’ is verwoorden wat je denkt, voelt en zou willen, niet het opdringen van jouw wereldbeeld als waarheid. Het eerste klinkt vaak als ‘ik vind…’. Het tweede als ‘het is zus en zo…’ en leidt vaker tot problemen in relaties. Nergens zie je dat zo duidelijk als in relatietherapie. Vaak is er een van de twee partners die stellig meent te weten wat goed voor de ander is:

Hier het voorbeeld van Roos en Martijn.

Martijn: ‘Mijn vrouw zou meer moeten sporten en minder tv moeten kijken. Dat is bewezen gezond en goed voor alles. Ook het dagelijkse wijntje moet ze laten staan. Ze geeft een slecht voorbeeld aan onze dochter. Die is zeventien en ziet haar moeder elke dag aan de alcohol.’

Hoewel zijn opmerking misschien aannemelijk klinkt en bovendien goed bedoeld is, is het niks meer dan zijn subjectieve mening. Eentje die hun relatie geen goed doet. Zou Roos meer moeten sporten? Zouden zowel zijn vrouw als dochter niet zelf weten wat goed voor hen is en hoe ze willen leven? Is de fietstocht naar haar werk en haar werk als bloemist niet sportief genoeg? Is tv-kijken echt zo slecht na een hele dag werken? En een of twee wijntjes per dag?

Over de antwoorden op al deze vragen kun je van mening verschillen, en Martijn heeft vast een punt, maar zijn mening is geen waarheid. Veel relaties zijn een ware hel door dit soort mening-versus-feit-misverstanden. De man wil graag dat zijn vrouw hem serieus neemt en naar zijn argumenten luistert. Daarin wordt hij steeds agressiever. Daarbij geeft hij om haar gezondheid en welzijn, en die van zijn dochter. Dat is de positieve achtergrond van zijn eerlijke opmerkingen. Door stellig en betweterig te zijn, bereikt hij alleen juist het tegenovergestelde. Hij kan beter iets zeggen als: ‘Ik ben bezorgd over je gezondheid en het effect wat je op onze dochter hebt.’ Op die manier ontstaat er eerder een eerlijke, gelijkwaardige dialoog.

 

liegen kan verhullen

Goede relaties zijn vaak gelijkwaardig. En er is een simpele graadmeter voor die gelijkwaardigheid: eerlijkheid. Hoe eerlijker je tegen elkaar kunt zijn en hoe meer jullie daardoor jezelf kunnen zijn, hoe langer jullie het waarschijnlijk met elkaar uithouden. Eerlijkheid zorgt ervoor dat je met elkaar in tune blijft en dat misverstanden worden gecorrigeerd. Het werkt als een spiegel.

Als jij belangrijke menings- en behoefteverschillen onbesproken laat om ongemak te voorkomen, saboteer je – vooral op de lange termijn – je relatiegeluk. Terwijl de relatie steeds meer op gewoonte en routine vaart, zal jij onderwijl steeds ontevredener worden en misschien zelfs stiekem toch doen waar je behoefte aan hebt en niet doen waar de ander behoefte aan heeft. En daar moet je in toenemende mate voor liegen.

In een liefdesrelatie kan dat zijn: vreemdgaan; hoofdpijn veinzen om maar geen seks te hebben, liegen om minder thuis te hoeven zijn, enzovoorts. Door je toevlucht te nemen tot de leugen, word je misschien niet direct geconfronteerd met het feit dat dat je in een onvruchtbare relatie zit, maar je geeft je relatie ook geen kans om uit te bloeien tot iets moois.

Eerlijk zijn – zowel tegen jezelf als de ander – is de beste manier om uit te vinden of je überhaupt in de juiste relatie zit.

Want als blijkt dat jouw diepste wensen of verlangens onverenigbaar zijn met die van je partner, dan passen jullie blijkbaar niet zo goed bij elkaar als je in eerste instantie dacht. Aan de andere kant kan het ook zo zijn dat je partner verrast en dankbaar reageert op jouw onthulling. het kan zelfs dat je partner ook altijd stiekem fantaseerde over een spannender seksleven of een solo-vakantie Hoe zonde zou het zijn als je dit nooit had geweten?

Opdracht: goede afspraken maken
Maak een goede afspraak. Stel … etc

Opdrachten Reflectie 2

OPDRACHT
hoe ervaar jij je zoektocht naar de liefde? Welke van bovenstaande obstakels zitten jou vooral nog in de weg? Wat is jouw ervaring met online dating?

 

OPDRACHT
welk verlangen weegt voor jou in het algemeen zwaarder? Ben jij meer gericht op vuurwerk of een veilig nest? Vind jij een relatie in de beginfase vooral leuk (vlinder-verslaving) of is het voor jou pas de moeite waard als je iemand echt kunt vertrouwen en je meer jezelf kan en durft te zijn?

 

 

Samenvatting

samenvatting hier

Extra leesvoer

Bestaat de ware of moet je gaan voor een prettig compromis?


‘Wie een mooie, goede en slimme vrouw zoekt, zoekt er niet één, maar drie.’
Oscar Wilde, schrijver

Een knappe vrouwelijke kennis is al meer dan tien jaar single. Onvrijwillig. ‘Er zijn gewoon écht geen leuke, slimme mannen. Ja, behalve een paar die bezet zijn.’ Ze zegt het aldoor, waarbij ze zich niet realiseert hoezeer ze de mannen in haar omgeving beledigt. De mannen die ze wel leuk vindt, zijn bij nadere beschouwing mannen die ze niet goed kent en waarop ze haar fantasieën kan projecteren, zoals buitenlandse filmregisseurs, mysterieuze reizigers of rondtrekkende zakenmensen. Telkens als zo’n man dichtbij is, is er toch iets mis mee. Er is altijd iets mis. Al is het maar dat ze haar iets te graag willen.

Als een nieuwe partner per se aan bepaalde eisen moet voldoen, zoals specifieke looks, een bepaalde status of een dikke portemonnee, dan staat dit de belangrijkste vraag in de weg: kan ik goed met deze persoon opschieten?

Uit onderzoek blijkt: hoe aantrekkelijker en gewilder mensen zijn, hoe meer keuze ze hebben, hoe hoger hun eisen en verwachtingen zijn en hoe lastiger ze zich aan de ander kunnen overgeven. Veel keuze hebben stimuleert een neurotische zoektocht naar de ideale partner. Iemand die alle boxjes tikt. Maar helaas, de weerbarstige praktijk leert: die ideale partner bestaat niet. De meeste mensen komen daar ergens na hun dertigste wel achter. Toch is het lastig de droom los te laten als je opgegroeid bent met romantische sprookjes en irreële fantasieën. Ik ken genoeg volwassen mannen die blijven zoeken naar een vrouw die er standaard uitziet alsof ze van een fotoshoot komt, hun absurdistische humor deelt en graag met hen in de modder wil kamperen. Die vrouwen bestaan alleen in hun hoofd. En die gespierde, lange dokter die Tsjechov leest, het libido van een stier heeft, niet vreemdgaat en een gezin wil… die bestaat ook niet of is al bezet.

Hoe meer keuze, hoe minder liefde?
Neem Manhattan. Daar is meer dan de helft van de mensen alleenstaand. Alleen een Hawaïaans eilandje dat ooit dienstdeed als leprakolonie overtroeft dit New Yorkse stadsdeel. Deze New Yorkers blijken extreem knap en succesvol te zijn. Ook in Amsterdam is momenteel zo’n twee van de vijf mensen tussen de 25 en 40 jaar alleenstaand. Veelal leuke, creatieve, aantrekkelijke singles die in een stad wonen waarvan een groot deel ook leuk, creatief, aantrekkelijk en single is. En van deze mensen wil het merendeel een fijne relatie. Hier klopt iets niet. Natuurlijk, er is sprake van zelfselectie: steden trekken studenten, ambitieuze singles en vrije vogels aan die op het moment dat ze een partner hebben en een gezin willen stichten weer wegtrekken. Dat verklaart een deel van de singles. Maar er is meer aan de hand. Een bekend jampotjes-experiment uit 2000 werpt licht op de zaak. In een vergelijkend warenonderzoek van psycholoog Barry Schwartz werden voor een delicatessenwinkel op de ene dag 24 potjes met verschillende soorten jam uitgestalden op de andere dag zes verschillende. De 24 potjes trokken veel meer aandacht, maar of er nu veel of weinig potjes stonden, geïnteresseerden proefden er toch maar een of twee. Als het op kopen aankwam, werd er bij de uitstalling van zes potjes veel meer jam verkocht dan bij de grote uitstalling. Dit soort meerkeuze-experimenten is met talloze andere producten en activiteiten herhaald. Met steeds dezelfde resultaten.

Psychologen en opvoeders weten allang: geef een mensenbrein veel concurrerende opties en het verlamt. Het kan de gevolgen van alle keuzes niet overzien en vindt daardoor geen van de keuzes bevredigend. Het brein probeert spijt te voorkomen en blijft eindeloos in cirkeltjes ronddraaien. Meer dan vijf of zes opties maakt niet gelukkiger. In een ander onderzoek uit 2002 hield Schwartz nauwkeurig bij hoe werkzoekenden naar een baan zochten. Aan het einde van zijn onderzoek onderscheidde hij twee type mensen: de maximizers en de satisficers. De mensen die stopten met zoeken naar een baan zodra ze er eentje goed genoeg vonden, noemde hij satisficers. Degenen die doorgingen om de allerbeste optie te vinden, noemde hij maximizers. De maximizers bleken uiteindelijk beter betaalde banen te hebben (gemiddeld zo’n 7.000 dollar meer), maar ze waren ook meer gestrest, minder tevreden, vermoeider en neerslachtiger. Ze deden het beter, maar voelden zich slechter. Het is wat Schwartz inmiddels de paradox van de keuze noemt. Elke dag opnieuw worden we geconfronteerd met talloze beslissingen die ons geluk moeten vergroten. Te beginnen met de kleur van het koffiekuipje en eindigend met onze favoriete tv-serie. Ook in ons liefdesleven mogen we improviseren hoe we liefhebben, met wie, hoe lang en hoe vaak.

Onmogelijke eisen saboteren de liefde
Hoe meer keuze we dus hebben in de liefde, hoe hoger we de lat leggen. Vooral als je je als vrijgezel prima financieel redt, een leuk huis hebt en fijne vrienden, dan is er een risico dat je alleen een relatie aan wil gaan met iemand die op alle vlakken ideaal is. Een potje dagdromen is belangrijk en leuk, maar al te romantische idealen kunnen een relatie met iemand van vlees en bloed in de weg staan. In een echte relatie heb je te maken met slechte muzieksmaak, oninteressante verhalen en ochtendhumeuren. Vergelijk de persoon naast je constant met de Soulmate© en je hebt het perfecte recept voor een ongelukkig liefdesleven. Net zo teleurstellend als wanneer ik in de spiegel zou kijken in de hoop daar een NBA-basketballer met het hoofd van George Clooney te zien. Ik ken meerdere mensen die dachten hun zielsverwant te hebben ontmoet, terwijl hun wederhelft daar na een paar maanden toch alweer heel anders over dacht. Die was dan alweer een andere soulmate tegengekomen. Misschien is het nuttig het heilige huisje voorgoed onderuit te halen: de Ware bestaat niet.

Mensen die vasthouden aan het idee dat er één iemand op deze planeet rondloopt die hen compleet vervult, komen bedrogen uit. Een hardnekkig geloof hierin kan goede relaties met kleine gebreken zelfs saboteren en kapotmaken. Ik kwam dit soort stelletjes regelmatig in mijn therapiekamer tegen. Een simpel gebrek aan communicatie kan onoverbrugbaar lijken wanneer een van de twee partners na elke ruzie begint te dagdromen over een ideale zielspartner die in schril contrast staat tot de echte partner. ‘Een soulmate zou wel aanvoelen dat ik mokka-ijs wil en niet van kanoën houd.’ Vooropgesteld, inlevingsvermogen van een partner is een grote pre, maar vaak komen twee partners er ook wel uit als ze beter leren communiceren. Daar is zelden telepathie of een zielsverwantschap voor nodig. In plaats van wachten op de ware, kun je maar beter aan de slag gaan met de mensen die op je pad komen. De kans bestaat natuurlijk dat jullie ooit weer uit elkaar gaan, maar misschien is dat zo erg niet. Geniet ervan zolang het kan. Elke relatie of ontmoeting leert je iets over jezelf en brengt je dichter bij degene die je daarna misschien de Ware zou kunnen noemen. Maar of je ooit een bevredigende oplossing vindt voor tegenstrijdige relatieverlangens?

Liefdesrelaties: ga voor een prettig compromis
Dagdromers, new agers en perfectionisten zullen het misschien betwisten, maar het hele universum is een compromis. Perfectie bestaat niet. Jij en ik zijn levende compromissen. Al het leven is gecreëerd door tegenstrijdige verlangens. Ons lichaam alleen al bestaat uit systemen die geëvolueerd zijn om het tegenovergestelde te doen en willen:

Als jij een appel uit de fruitschaal haalt dan is er een set spieren die de arm strekt en een andere set die de arm samentrekt. Beide spiersystemen staan altijd op stand-by in enigszins actieve toestand. Je ademhaling, hartritme en bloedsomloop worden ook door twee tegenstrijdige systemen in gang gehouden: het sympathisch en parasympathisch zenuwstelsel. Het eerste is bedoeld om je lichaam voor te bereiden op actie (vechten of vluchten) en het tweede is gemaakt om jou weer te kalmeren.

Psychologisch gezien is jouw gedrag ook door twee tegenstrijdige systemen te verklaren: eentje dat jou motiveert om actief je doelen na te jagen (en daarvoor positieve gevoelens en verlangens in je losmaakt) en een ander dat jou voor gevaar wil behoeden door negatieve emoties en terugtrekkende reflexen. Nuttig om te weten is dat het tweede systeem krachtiger is dan het eerste, omdat het zo jouw overleving beter kan garanderen. Niet de liefde, maar de angst regeert. En dat maakt de liefde ook zo bijzonder.

Door deze tegenstrijdige verlangens zullen we wellicht nooit helemaal bevredigd zijn in een relatie. En niet alleen een relatie verandert, ook onze eigen behoeften en verlangens veranderen continu.
We willen zowel de passie en seksuele spanning van het prille begin, als de vanzelfsprekendheid van een duurzame relatie. Iemand met een hevige verliefdheid of nieuwe vlam kan last hebben van angst en onzekerheid, terwijl een ander in een langdurige stabiele relatie juist spanning en passie mist. Zo brengt elke fase in een relatie lusten en lasten met zich mee.

Hoe meer we die botsende verlangens in een en dezelfde relatie bevredigd willen zien, hoe lastiger we het onszelf maken. Er zijn geen gemakkelijke oplossingen. Als jij gewend bent aan een losbandig leven waarbij je geniet van verschillende sekspartners, dan kun je het moeilijk krijgen als jouw droompartner monogamie verwacht. Misschien niet direct, maar wel in een later stadium wanneer de seksuele nieuwsgierigheid is getemperd. Sommigen zien het als de oplossing om vreemd te gaan, maar daarmee saboteren ze de intimiteit. Eerlijkheid en een gevoel van connectie gaan hand in hand. Ik ken steeds meer mensen die experimenteren met een open relatie, maar dat betekent dat de partner daar ook echt voor open moet staan. Als dat niet het geval is groeit zo’n relatie na verloop van tijd scheef.

Sommige eigenschappen kunnen per definitie niet in één mens bestaan en sommige combinaties van eigenschappen komen weinig voor. Lieve, zorgzame, empathische mannen worden bijvoorbeeld niet snel succesvol en rijk; daar heb je nu eenmaal ook een beetje competitiedrang, frustratie en agressie voor nodig. Mannen die zorgzaam én succesvol en rijk zijn, zijn vaak bezet of hebben een grote keuze aan vrouwen en stellen hoge eisen. Een partner met een hoog libido geeft fantastische seks, maar maakt vreemdgaan ook waarschijnlijker. Iemand die succesvol is in zijn werk, heeft vaak minder aandacht voor zijn partner. Een mooi uiterlijk maakt dat je minder hoeft te leunen op een leuke persoonlijkheid. Wie intellectueel en goed belezen is, hecht waarschijnlijk minder aan het hebben van een strak, mooi lichaam. De ene neiging wedijvert met een andere. Zo is de natuur ‘gebouwd’.

Iedere partner kan op een bepaald moment ziek worden, slaapgebrek hebben, of niet lekker in zijn vel zitten, en daardoor dus minder aantrekkelijk zijn dan in het prille begin. En dat geldt ook voor jou. Als je voor elkaar gekozen hebt dan heb je, tot op zekere hoogte, de plicht om er iets van te maken. Je hoeft geen masochist te zijn, maar het is zonde, en ook niet erg eerlijk om bij de minste tegenslag de handdoek in de ring te gooien. De volgende partner heeft ook schaduwkanten. Doe tenminste voor een bepaalde tijd je best om de relatie te laten slagen. Dat voorkomt ook spijt als jullie het uitmaken.

Het is in ieder belangrijk in te zien te dat juist het hardnekkig zoeken naar de beste optie ons ongelukkig houdt. Al die eindeloze mogelijkheden die we voor onszelf gecreëerd hebben, helpen niet om liefde, saamhorigheid en vreugde te laten ontstaan. De diepere les: om liefde een kans te geven moeten we – in ieder geval af en toe – stoppen alle opties eindeloos te blijven overwegen en onze zoektocht naar de Perfecte Partner staken: geluk is niet kúnnen kiezen, geluk ís kiezen.

Het geheim van geluk in de liefde is misschien wat ontnuchterend: stel prioriteiten in wat je wilt in een partner, verwacht niet te veel van de ander en geniet van wat er wel is. Dankbaarheid is, zoals je later zult lezen, een belangrijk goed in liefdesrelaties. Lastig voor de perfectionist of romanticus, maar niet ondoenlijk. Mettertijd stellen we harde eisen en prioriteiten bij. Dat gaat vaak vanzelf wanneer de realiteit onze dromen corrigeert. Uiterlijke schijn en status worden steeds minder belangrijk en de beperkingen – als ze eenmaal zijn geaccepteerd – komen de liefde soms zelfs ten goede.  

 

 

 

 

De stoelendans: waarom het zo lastig is the one and only te vinden


De stoelendans

Simpele metaforen kunnen helpen om ingewikkelde situaties uit ons echte leven begrijpelijk te maken. Laten we een liefdesrelatie daarom eens vergelijken met een stoel. Misschien heb je er nooit zo over nagedacht, maar een goede stoel (of bank) in je huis is extreem belangrijk: je brengt er namelijk een groot deel van je dagelijkse leven op door. Lezend, tv-kijkend, gesprekken voerend, nadenkend, etend, sudoku’s makend. Een goede stoel is niet te zacht, niet te hard, heeft voldoende ruggensteun en bewegingsvrijheid enzovoorts. Een slechte stoel verpest je rug, je humeur, je concentratievermogen en je productiviteit. Belangrijk dus om zorgvuldig te kiezen. Bij de keuze voor een stoel voel je gelukkig al na een paar minuten of deze comfortabel genoeg is om er een hele film op uit te kijken.Hoe lastig is het om een goede stoel te vinden? Dat ligt eraan wat je verder nog van de stoel verwacht (en de stoel van jou).

Complexiteitsniveau 1: ‘Ik wil een stoel die lekker zit.’
Stel dat je niks geeft om looks, uitstraling, merk of materiaal: het belangrijkste criterium is dan of de stoel comfortabel is. Comfortabel genoeg om er een groot deel van je dagelijkse leven op te slijten. Als je op stoelenjacht gaat, zijn er grofweg drie mogelijke scenario’s:

  • Ja. Deze stoel zit goed. Houden!
  • Nee. Deze stoel veroorzaakt ongemak en rugpijn. Weg ermee!
  • Misschien. Deze stoel is een twijfelgeval.

A. Zit de stoel goed? Niets aan doen, rustig blijven zitten. De stoel blijft. B. Geeft de stoel rugpijn? Auw, vervelend, toch is de diagnose makkelijk gesteld: de stoel veroorzaakt pijn en moet terug. C. En dan heb je de stoelen uit de twijfelcategorie: die zijn het lastigst. Ligt het aan de stoel of moet je gewoon nog even wennen? Om zeker te zijn dat je de juiste beslissing neemt zou je hem een tijdje kunnen testen.
Dit lijkt simpel, maar de meeste stoelenjagers hebben meer verwachtingen dan alleen zitgemak. Dat compliceert de keuze.

Complexiteitsniveau 2: ‘De stoel moet ook stofvrij, goedkoop, roodbruin, duurzaam en… zijn.’
Misschien wil je dat de stoel bij de rest van je interieur past. En dat ie makkelijk schoon te maken is. En stofvrij, want je hebt last van stofmijt. O ja, ook wil je dat de stoel duurzaam en ecologisch is gemaakt, het liefst in Zuid-Amerika. Elk selectiecriterium dat je toevoegt verkleint de kans dat je simpelweg tevreden bent met een stoel, zelfs als hij heerlijk zit.

Complexiteitsniveau 3: ‘Wil ik de stoel morgen nog wel?’
Laat er tijd overheen gaan en je merkt dat alles in het leven onvoorspelbaar en veranderlijk is. Inclusief wijzelf. Onze verlangens, angsten, obsessies en verliefdheden zijn nogal vluchtig en wisselend van aard. Ze kunnen dagelijks, wekelijks, maandelijks en jaarlijks veranderen. Als je ziek bent of door je rug bent gegaan, wil je een comfortabele stoel. Als alles goed gaat of als je bezig bent andere ambities uit te leven, dan past een luxe stoel met de juiste uitstraling misschien beter bij je.

Complexiteitsniveau 4: ‘Ik wil alleen die Ene Speciale Stoel die mij kriebels geeft.’
Behalve dat de stoel aan functionele criteria moet voldoen, willen we de stoel echt leuk vinden: dat hij ons emotioneel raakt. Een stoel kan aan alle voorgaande eisen voldoen, maar toch ben je er niet enthousiast over. En andersom kan je in je zoektocht ineens een stoel tegenkomen die compleet anders is dan je voor ogen had, maar die jou wel vlinders in je buik geeft. Hij is misschien te duur, zit niet geweldig en past eigenlijk totaal niet bij je interieur, maar toch: deze stoel MOET je gewoon hebben! Verliefdheid laat ons blindstaren op de verkeerde dingen. We raken gehecht aan stoelen die ons rugpijn geven bijvoorbeeld.
De realiteit van ons liefdesleven is helaas nóg een héél stuk ingewikkelder.

Complexiteitsniveau 5: ‘Oh jee, de stoel verwacht dingen van mij!’
Behalve wisselende en tegenstrijdige verlangens in onszelf, hoefden we ons tot nu toe niet druk te maken over wat de stoel er zelf van vindt. Je kunt hem gebruiken en misbruiken zoals het je blieft. Maar mensen van vlees en bloed hebben een bewustzijn. Misschien vind jij dat jullie een match zijn, maar de ander niet. Dat behoeftes wederzijds moeten zijn, verkleint je kansen op een fijne relatie aanzienlijk. Bij een dode stoel hoef je maar eenmalig goed te onderhandelen over de prijs, daarna is hij van jou en mag je ermee doen wat je wilt. Bij een mens van vlees en bloed blijf je bezig. Een gelijkwaardige relatie is eigenlijk één doorlopende onderhandeling waarin je constant aan het checken bent of jullie wensen genoeg met elkaar overeenkomen.

  • ‘Vind je het oké als ik deze keer de verjaardag van je moeder skip?’
  • ‘Mag ik nu eens de afstandsbediening?’
  • ‘Ik vind de buurman aantrekkelijk.’

Het feit dat een liefdesrelatie wederzijds moet zijn injecteert een hele reeks aan complexe gevoelens: verlatingsangst, angst om te kwetsen, bindingsangst, wantrouwen, jaloezie, wrok, boosheid, schuldgevoel en schaamte. Misschien dat daarom sommige mensen een relatie met hun hond of kat (of misschien zelfs een pop of robot) verkiezen boven een liefdesrelatie. Een gelijkwaardige partij triggert angst en onzekerheid.
Oké, genoeg stoelmetafoor! Je snapt de boodschap inmiddels: het is extreem lastig een leuke, passende partner te vinden (die jou ook wil), laat staan om daar vervolgens een fijne relatie mee te onderhouden die jaren duurt.